علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٦٥
معناي «اهل» در روايات نيز به همان معناي اُنس و علاقه بين دو چيز بهکار رفته، همچنان که در حديث آمده است:
أَهْل القرآن هم أَهْلُ الله و خاصَّته.[١١٢]
اهل قرآن، اهل خدا و جزء خواص دربار الهي هستند.
منظور از اهل قرآن و خواص درگاه الهي، کساني هستند که قرآن را حفظ و تلاوت کرده و به آن عمل ميکنند.[١١٣]
بنابراين، «اهل» در صورتي استعمال ميشود که ميان چند نفر بهسبب عاملي، اُنس وجود داشته باشد؛ مانند اهلالمذهب، اهلالاسلام، اهلالبيت، اهلالرجل[١١٤] و اهلالدار؛[١١٥] يا ميان شخص با چيزي اُنس برقرار شود؛ مانند اهلالقرآن و حتي اگر بدون اُنس و فقط بهخاطر عاملي مانند نَسَب يا دين، تحت يک اصطلاح جمع شوند، اهل آن بهشمار ميروند؛ مثل اهلالکتاب، اهلالمدينه. به همين خاطر، گاهي ممکن است آن عامل از بين برود و اهليت، سلب شود، همچنان که قرآن در داستان فرزند حضرت نوح٧ ميفرمايد:
Gيا نُوحُ انهُ لَيسَ مِنْ أَهْلِكَ انهُ عَمَلٌ غَيرُ صالِحF[١١٦]
اي نوح! پسرت از اهلت نيست؛ او عمل غير صالح است.
در مقابل، ممکن است فردي که هيچ ارتباط سببي يا نسبي با شخص ديگري ندارد بهدلايلي در زمره اهل بيت او قرار گيرد؛ مانند جناب سلمان; که پيامبر٩ او را يکي از اهل بيت معرفي کردند.[١١٧]
٢. مفهومشناسي واژه «بيت»
«بيت» در اصل، بهمعناي «المأْوي» و «محل اجتماع» است. تشبيه يک واحد از شعر به
[١١٢]. اعلام الدين، ص١٠٠.
[١١٣]. لسان العرب، ج١١، ص٢٨؛ شرح الکافي، ج١١، ص٢٠.
[١١٤]. لسان العرب، ج١١، ص٢٩.
[١١٥]. الصحاح، ج٤، ص١٦٢٨.
[١١٦]. هود، ٤٦.
[١١٧]. «سلمانُ منّا اهلالبيت»؛ عيون اخبار الرضا٧، ج٢، ص٦٤، ح ٢٨٢؛ تفسير فرات الکوفي، ص١٧١؛ روح المعاني، ج١١، ص١٩٦.