علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٥١
«منه» يا «مؤلف» افزوده ميشود. اگر حاشيه از غير مؤلف باشد بهطور معمول آورده نمىشود مگر اينكه فايده مهمى داشته باشد كه در مقدمه ذكر و در پاورقىها نيز با درج علامت ويژهاي آورده ميشود.
٥. رسمالخط
اگر نسخه بهخط مؤلف باشد، حق آن است که مصحح متن را به همان صورتي که نويسنده تدوين کرده، گزارش کند. با توجه به تغييرات رسمالخط عربي در گذر زمان، بهتر است متن با رسمالخط رايج امروزى منتشر شود و ويژگىهاى رسمالخط نسخه در مقدمه تحقيق ذكر شود. گذشتگان نيز اين کار را جايز دانستهاند.[٩٧] براى نمونه:
- حروف «گ، چ، پ، ژ» در نسخههاى كهن بهصورت «ك، ج، ب، ز» نوشته شدهاند که در تصحيح بهصورت اصلى خود؛ يعني (گ، چ، پ، ژ) نوشته مىشود.
- كلماتى كه سرهم نوشته شده در تصحيح، جدا از هم نوشته مىشود.
- حرف «دال» را كه بهصورت «ذال» مىنوشتند که به همان صورت «دال» نوشته ميشود.
- همزه ابتدا -بهويژه اگر معنا را تغيير دهد- بايد گذاشته شود، مانند أعلام و إعلام.
براي رفع اشتباه ميان «الف مقصوره» و «ي»، در مواردي که ممکن است در خواندن آنها اشتباه شود، بايد زير «ي» دو نقطه گذاشته شود مانند «أبي و أبي».
- تشديد بايد هميشه گذاشته شود.
- اسمهاي «عَلم» به شکل متداول امروزي کتابت شود مانند سليمان بهجاي سليمن و حارث بهجاي حرث.
- اعداد جدا نوشته شود مانند سبع مئه بهجاي سبعمئه و ثلاث مئه بهجاي ثلاثمئه.
٦. دستور زبان
دستور زبان، مجموعه قوانين و ضوابط حاکم بر ساختار واژهها، جملهها، واجها، آواها و معناها در يک زبان است. به عبارت ديگر، دستور زبان مجموعه قواعد و آيينهايي است که اهل زبان آنها را بهطور ناخودآگاه فراگرفته و زبانآموزان، براي درک بهتر گفتار و نوشتار اهل زبان، آن را ميآموزند.[٩٨] در تصحيح، بايد دستور زبانِ نسخه رعايت شده و از تغيير آن
[٩٧]. ر.ک: مقاله روش تصحيح نسخههاي خطي، ص٣٥.
[٩٨]. ر.ک: نگاهي تازه به دستور زبان.