علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٥٠

بررسى و مشخص شود كه كدام يك از روى ديگرى نوشته شده و به اين نتيجه برسيم كه همه از روى يك نسخه نوشته شده است.

بنابراين، مجموع ملاک‌ها براي انتخاب نسخه مادر را مي‌توان سه عامل، قدمت، صحت و اصالت و استقلال معرفي نمود.

٣. چگونگي قرائت و استنساخ

چگونگي قرائت و استنساخ نسخه در تصحيح، يکي ديگر از مقدمات تصحيح متن است که بايد مصحح با آن آشنا باشد. در اين رابطه، اقدامات زير بايد انجام شود:

-          توضيح موارد ناخوانا و احتمالات مطرح درباره آن، در پاورقى آورده شود.

-          موارد سفيد نسخه در پاورقي گزارش شود، ضمن اينکه سفيد بودن جاى عنوان‌ها در مقدمه ذكر مي‌شود.

-          توجه به موارد خط‌خوردگى در نسخه؛ اين خط‌خوردگى ممکن است توسط مؤلف يا كاتب باشد. اگر خط‌خوردگي متعلق به كاتب باشد نيازى به يادآورى ندارد؛ اما اگر اين کار توسط خود مؤلف انجام شده؛ در صورتي که فايده‌اى علمى بر آن مترتب باشد، بايد ذکر شود. به‌عنوان مثال، اگر كلمه خط‌خورده دلالت بر مبنا و نظريه‌اى داشته باشد كه مؤلف از آن برگشته، در اين صورت بايد در حاشيه تذكر داده شود.

٤. حواشى نسخه

به‌طور معمول در حاشيه نسخه‌هاي خطي مطالبى نوشته شده که بر چند دسته قابل تقسيم هستند:

الف) اختلاف نسخه‌ها، با علامت «صح»؛ در اين‌گونه موارد حاشيه در متن نسخه بدون توضيح درج مي‌شود. از آنجا که علامت «صح» دليل آن است كه كاتب آن کلمه را فراموش كرده و يا اشتباه نوشته و در حاشيه صورت صحيح آن را نوشته است؛ بنابراين صورت صحيح بايد در متن نوشته شود.

ب) اختلاف نسخه‌ها با علامت «خ.ل» يا «نسخه‌بدل» يا «نسخة اُخرى»؛ در اين صورت عبارت حاشيه در پاورقى تذكر داده مى‌شود؛ به اين صورت: «در حاشيه نسخه، نسخه‌بدل ذكر شده است».

ج) حاشيه يا تعليقه؛ يعنى در حاشيه نسخه، حواشى توضيحى بر متن نوشته شده باشد. در اين صورت اگر حواشى از مؤلف باشد همان عبارت در پاورقى گزارش و در پايان آن، علامت