علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٤٤
نسخه، ميتواند مصحح را در تشخيص تصرفات ياري رساند. سومين نياز، ادبيات عرب است؛ از آنجا که همه متون ديني و حديثي به زبان عربي نگاشته شده، آگاهي از اين دانش جزو ابزار ضروري مصحح است. بر اين اساس، يکي از لغزشگاههاي بزرگ خاورشناسان باختري، در مطالعه، تصحيح و تحقيق متون اسلامي، عدم آگاهي لازم، از فهم لغات و ضبط صحيح واژگان عربي است. بهعنوان نمونه يکي از مستشرقان با نام «كازيميرسكي» آيه Gوَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِکَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلاَّ إِبْليسَF[٨٤] را اينگونه ترجمه ميکند که «آدم را بپرستيد...!» و يا يكي ديگر از مستشرقان، «الشارع» را كه بهمعناي «شريعت گذار» است، به «خيابان» ترجمه کرده است.[٨٥] علاوه بر اين مباحث، لازم است مصحح، رمزهاي موجود در متون و نسخههاي خطي را بشناسد.[٨٦]
٣. شيوه و روش استدلالي
در تصحيح متون حديثي چهار روش عمده و رسمي وجود دارد؛ شيوه تصحيح بر مبناي نسخه اساس، شيوه تصحيح التقاطي، شيوه بينابين و شيوه تصحيح قياسي که در اين بخش مورد بررسي قرار ميگيرند.
١/٣. تصحيح بر مبناي نسخه اساس
در اين شيوه، يك نسخه را اساس تصحيح قرار داده و هرگاه کاستي و نادرستي و اشتباه مشخصي در اين نسخه وجود داشته باشد، آن را به كمك نسخههاي ديگر برطرف ميکنند. برخي، اين روش را معتبرترين شيوه نقد و تصحيح متون دانستهاند؛[٨٧] زيرا در اين روش، بهترين نسخه، مبناي کار قرار ميگيرد. در بهکارگيري اين شيوه، چند نكته بسيار مهم بايد مدّ نظر باشد:
-زماني ميتوان از شيوه تصحيح بر مبناي نسخه اساس استفاده كرد كه يكي از نسخ، برتري و امتياز قابل توجهي بر ديگر نسخهها داشته باشد.
- همواره بهترين و صحيحترين نسخه بايد «اساس» قرار گيرد؛ البته هميشه قديمترين نسخه نخواهد بود.
[٨٤]. البقره، ٣٤.
[٨٥]. ر.ک: مدخل الي تاريخ نشر التراث العربي، ص٢٢٧.
[٨٦]. تعدادي از اين رمزها، در مقاله «روشهاي فهرستنويسى نسخههاي خطي» از همين قلم در فصلنامه علوم و معارف قرآن و حديث، ش١٠، ص٥١ آمده است.
[٨٧]. راهنماي تصحيح متون، ص٣٠.