علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٣٩

٣. فوايد تصحيح متون

نسخه‌هاي خطي، دربردارنده اطلاعات ارزشمند فراواني بوده که با تصحيح آن‌ها، مي‌تواند مورد بهره‌برداري قرار گيرد. مهم‌ترين فايده‌ها عبارت‌اند از:

- آگاهي از خصوصيات جغرافيايي و طبيعي مناطق جغرافيايي.

- آگاهي از ويژگي‌هاي بزرگان، دانشمندان و اديبان هر ملت.

- آگاهي از شرايط فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي جوامع مختلف.

- آگاهي از تاريخ دقيق پيدايش برخي دانش‌ها.

- آگاهي از ويژگي‌هاي زبان‌شناختي در دوره‌هاي مختلف.[٧٦]

٤. تاريخچه تصحيح متون حديثي

اروپاييان اولين بار، در اواسط قرن نوزدهم، اسلوبي منظم و منسجم را براي تصحيح و نشر کتاب‌هاي گذشتگان ارائه کردند. اين قواعد، حاصل استنباط آنان از ادبيات يوناني و لاتيني و نيز ادبيات قرون وسطي بود. مدتي بعد، مستشرقان، اين اصول را فراگرفته و در نقد و تصحيح آثار شرقي و عربي به‌کار گرفتند؛[٧٧] اما واقعيت اين است که سنت تصحيح متون، ريشه در فرهنگ اسلامي داشته و مسلمانان از آن هنگام که به فراگيري علم و روايت آن در فنون و دانش‌هاي گوناگون پرداختند، قواعد تصحيح متن را ايجاد کردند. وجود هزاران نسخه کهنِ تصحيح‌شده در جهان اسلام و مطالب باقي مانده از قوانين تصحيح متون در قرن‌هاي گذشته، گوياي اين مطلب است.

پس از يک دوره فَترت، اروپاييان و مستشرقان با مطالعات اسلامي خود، اين امانت را که از ميراث اسلامي وام گرفته بودند و دوباره آن را به مسلمانان بازگرداندند.[٧٨] در قرن‌هاي پنجم و ششم هجري، برخي دانشمندان مسلمان به‌صورت جدي و دقيق مسئله تصحيح متون را مورد توجه قرار دادند. نخستين متن مکتوب و کامل در جهان اسلام که امروزه به همان صورت در اختيار مسلمانان قرار دارد، قرآن کريم است. توجه به چگونگي جمع‌آوري و کتابت قرآن از دو نظر داراي اهميت است؛ نخست، آن‌که کتابت قرآن به‌عنوان نخستين متن مکتوب اسلامي سبب شد تا توجه به ارزش کتابت در ميان مسلمانان دوچندان شود. همچنين بنيادهاي اوليه

[٧٦]. ر.ک: آشنايي با نسخ خطي و آثار کمياب، ص١٩١.

[٧٧]. ر.ک: اصول نقد النصوص و نشر الکتب، ص١١و ١٢.

[٧٨]. ر.ک: تحقيق النصوص و نشره، ص٨٢.