علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٢٧
بيشتر اين موارد وجود ندارد. براي نمونه ميتوان به عزاداري دهه اول ماه محرم اشاره کرد. اين مراسم که از ١٠ روز تا دو ماه در مناطق مختلف بهطول ميانجامد، «کار خوب شناخته شده» در ميان شيعيان است. سبب معروف شدن اين رسمِ پسنديده، عاملي جز عُرف نيست. همچنين عدم برگزاري مجالس شادي در نُه روز اول ماه محرم، اگرچه روز شهادت نيست؛ اما دليلي جز عرف ندارد.
٤/٢. گزيده فصل چهارم: روند شکلگيري مفهوم معروف
منظور از «روند شکلگيري معروف» در پاياننامه، سير تحول از کار خوب بهسوي معروف شدن است. معروف مفهومي است که مصداقي مشخص براي آن وجود ندارد؛ بلکه نمونههايي از فضائل اخلاقي را در خود جاي داده که آن فضائل در روندي از «کار خوب» به «کار خوب شناخته شده» تبديل شده باشند. اين روند، سيري منطقي دارد و اسلام با تبيين و پيادهسازي آن در صدر اسلام، روشي منطقي براي هر فرهنگ و جامعهاي معرفي کرده است. در اين پاياننامه، سير مورد اشاره در سه مرحله تنظيم شده است.
مرحله نخست، تبيين فضيلتهاست. در اين مرحله اول بايد رابطه ميان عقل و فطرت بهعنوان دو عامل دروني با دين و قانون بهعنوان دو عامل بيروني در روشن شدن خوبيها از بديها روشن گردد. همچنين انواع روش تبيين فضائل بيان شود. اين روشها را ميتوان با الگو گيري از روش ديني، در جوامع پياده کرد تا رفتارهاي ناشايست اصلاح شده و رفتارهاي شايسته بهتدريج در جامعه متعارف شود.
مرحله دوم، معروفسازي است. در روند شکلگيري معروف، پس از تبيين فضائل و خوبيهاي اخلاقي توسط دين، نوبت به توضيح و بيان فضيلتهايي ميرسد که قرار است معروف شوند؛ يعني بايد مصاديقي را براي معروف برشمرد تا اگر معروف است بر معروفيت باقي بماند و اگر نيست کمکم شناخت فراگير نسبت به آن حاصل شود؛ بنابراين، اسلام با بيان برخي مصاديق از رفتارهاي خوب بهعنوان نمونه براي معروف براي عمومي شدن شناخت نسبت به آن خوبيها فرهنگسازي کرده است. براي رسيدن به اين هدف، از چند شيوه ميتوان بهره برد؛ تبليغ، تشويق و امر به معروف و نهي از منکر از شيوههاي معروفسازي بهشمار ميآيد که هرکدام روند اختصاصي داشته و بهتفصيل در پاياننامه بيان شده است.
مرحله آخر و پس از شکلگيري معروف، نوبت به پاسداري و نگهداري از آن ميرسد.