علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٢١
مقدمه
«معروف» اصطلاحي پرکاربرد در قرآن و حديث است. دستور به «انجام کار بر اساس معروف» و «امر به معروف» از کاربردهاي ويژه اين کلمه در آيات و روايات بهشمار ميآيد. تکرار فراوان اين واژه در متون ديني، ضرورت مفهومپژوهي آن را ايجاد کرده است. بر اين اساس، فهم درست از اين واژه، براي درک اخلاق اجتماعيِ برگرفته از قرآن و سنت و نيز ادراک مسئله مهم «امر به معروف و نهي از منکر» ارزشمند خواهد بود.
براي معروف، تعريفهاي مختلفي ارائه شده است. عدهاي آن را به واجبات و مستحبات يا فقط به واجبات ديني تعريف کرده، برخي آن را به گوهر معنايي که از ريشه اصلي بهدستآمده؛ يعني «شناخت» و جمعي ديگر بهدليل استعمال معروف در مصداقهاي کار پسنديده، آن را به «کار خوب» معنا کردهاند. اين اختلاف در بيان معنا، سبب نگارش پاياننامه «مفهوم معروف، عوامل پديداري و روند شکلگيري آن از منظر قرآن و حديث» شد تا با پژوهشي در منابع مختلف، بتواند به تعريفي جامع از مفهوم معروف دست يابد. پژوهش مورد بحث، با ايجاد وحدت ميان تعريفهاي پيشين و بيان دلايلي روشن، اين واژه را به «کار خوب شناخته شده» معنا کرده است. کلام برخي انديشمندان نيز تأييدکننده اين معنا است. همچنين معرفي عوامل اصلي در شکلگيري معروف، بيان روند شکلگيري آن و بررسي برخي چالشها نيز مورد توجه قرار گرفت.
پيرامون «امر به معروف و نهي از منکر» در علوم مختلف، آثاري در قالب کتاب و مقاله توليد شده است. در اين راستا، تعريفهايي از معروف ارائه شده؛ اما مفهومشناسي دقيقي مشتمل بر پژوهش لغوي همراه با بررسي استعمالات قرآني و حديثي يافت نشد. با توجه به پيشينههاي موجود براي اين مسئله، پاياننامه حاضر داراي چند ويژگي است:
١. بررسي مفهوم واژه معروف به شيوه اجتهادي، بر اساس استعمالات قرآن و روايات فريقين؛
٢. جمعآوري گستره تعاريف موجود از معروف و بررسي دلايل هرکدام؛
٣. معرفي تفصيلي عوامل پديداري معروف در جامعه؛
٤. بررسي روند شکلگيري معروف بر اساس آموزههاي اسلامي؛
٥. چالشهاي موجود در روند شکلگيري معروف؛