علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٠٦

وَ اعْصِمْنَا مِنْهُ بِحُسْنِ رِعَايتِك.[٢٥٧]

و با نيكى نگهداري‌ات ما را از او نگهدار.

منظور حضرت اين است که خدا به‌واسطه حفاظت کامل خود، همراهي انسان با شيطان را از بين ببرد.[٢٥٨] بشر بايد بداند که شيطان بيش از تصورش به افراد نزديک بوده و به دنبال فريب آن‌هاست و همگان بايد با بهره‌گيري از معارف و دعاهاي رسيده از اهل بيت: در رويارويي با اين دشمن، از خود نگهباني کنند. چنانچه انسان لحظه‌اي غفلت و کوتاهي کند، تير شيطان به هدف خورده و موفق مي‌شود. امام زين‌العابدين٧ از نزديک‌ شدن شيطان به انسان و پيروي برخي از او، به خدا شکايت مي‌کنند.

فَأَنَا أَشْكُو سُوءَ مُجَاوَرَتِهِ‌ لِي، وَ طَاعَةَ نَفْسِي لَهُ، وَ أَسْتَعْصِمُكَ مِنْ مَلَكَتِهِ.[٢٥٩]

از بدي همسايگى او براى خود و پيروى نفسم از او گله مى‌كنم و از تسلط او (بر من) به تو پناه برده حفظ و نگهدارى مى‌طلبم.

با توجه به فراز‌هاي متعدد در اين موضوع، مي‌توان نتيجه گرفت که درخواست براي دوري شيطان، از دعاهاي مهم در پيشگيري از انحرافات بوده و هرچه بندگان از گزند و شرّ اين دشمن دورتر باشند، به قرب الهي نزديک‌تر مي‌شوند. شيطان حتي به برخي از پيامبران نيز نزديک شده و سعي در فريب آن‌ها داشته است. قدرت زياد، جنس متفاوت و پنهان بودن شيطان، موجب موفقيت بيشتر او است. انسان به‌دليل چنين ضعفي بايد از خداوند درخواست دوري او را داشته باشد. گاهي دوري از شيطان با مشغول بودنش به دشمنان محقق خواهد شد. در صحيفه سجاديه، نهايت تسلط شيطان به رگ‌ها معرفي شده؛ اما قرآن کريم، هدايت و لطف الهي را نزديک‌تر از رگِ گردن مي‌داند. از اين دو تشبيه مي‌توان نتيجه گرفت که هدايت الهي به بندگان نزديک‌تر از نقشه‌هاي شيطان است.

٣. مسلط نشدن شيطان

گاهي انسان زمينه چيرگي شيطان را فراهم کرده و او را براي تهاجم آماده مى‌كند. بر اساس آيات قرآن او بر مشرکان و آنان که دستِ دوستي و ولايت‌پذيري به سمتش دراز کرده‌اند،

.[٢٥٧] همان.

[٢٥٨]. يکي از معاني «عصم» ملازمت و همراهي است. معجم مقاييس اللغه، ج‌٤، ص٣٣١.

[٢٥٩]. صحيفه سجاديه، دعا ٣٢، ص١٥٢.