ترجمه فکوک (يا کليد اسرار فصوص الحکم قونوي ) - صدرالدین قونیوی، محمد بن اسحاق - الصفحة ١١٣ - (١٥) فك ختم فص عيسوى
پديد آورندهاش كمتر باشد و يا اصلا نباشد و در وى احكام كثرت امكانى اندك باشد و نسبتش به حضرت وحدانيت الهى قوىتر باشد، از جهت وحدانيتش داراى برترين و تمامترين [مراتب] قرب به حق تعالى است. و كثرت وسايط و بسيارى جهات امكاناتشان- با فزونى احكام امكانى در موجود- حكم به پستى وى و پايين بودن درجه و دورى نسبتش به حضرت وحدانيت مىكند. و اما نقص و كمال: اين دو به حسب فزونى جمعيت بين صفات الهى و حقايق وجودى است، زيرا آن [: فزونى جمعيت] مستلزم فراوانى نصيب از صورت حضرت الهى است كه صورت آدمى در برابر آن قرار دارد، و قرب از مرتبه مضاهات و همانندى و يا به حسب نقص آن، يعنى نقص نصيبى كه گفته شد. بنا بر اين، هر موجودى كه صفات ربانى و حقايق وجودى را بيشتر فرا گرفته و بدانها بالفعل ظاهر باشد [: ظهور داشته باشد] نسبتش به حضرت مضاهات و همانندى و خلافت الهى نزديكتر است و نصيبش از صورت حضرت [الهى] تمامتر، و هر موجودى كه نصيبش از آن چه كه بيان داشتيم كمتر باشد داراى نقص است.(١)
٣/ ١٥ و درجات نقص و كمال هم به حسب كمى جمعيت فعلى و زيادى آن تفاوت پيدا مىكند و بدان [درجات] است كه نقايص و كمالات نسبى ظاهر و آشكار مىشود و برترى بين انبياء و اولياء به اثبات مىرسد، و فراگير در هر عصر و زمانى- از جهت ذات و مرتبه و علم و حال و فعل- به تمام حقايق، اسماء الهى و صفات و حقايق وجودى و احكام متصل به آنهاست كه آخرين [مرتبه] كثرتش به برزخ برزخها، يعنى جامع بين غيب ذاتى الهى اطلاقى و احكام وحدانيت وجوبى، و بين حقايق و خواص وجودى و احكام امكانى آنها- به صورت احاطه و محافظت- مىباشد، و داراى چنان كمالى است كه مرتبه خلافت كبرا به وى نسبت داده مىشود و وحدانيتي كه نسبت به او مىرساند [و خود را به وى نزديك
(١). يعنى نسبت به صورت حضرت [الهى] و مضاهات و همانندى، و اگرچه به حضرت احديت ذاتى- مانند فرشتگان- نزديك باشد (حاشيه).