سر آن دور در احوال موجودات و احكام و ذوات آنها ظاهر و آشكار گرديد، پس عقول و نفوس از جهت احاطه حكمشان به أجسام و علمشان، مانند افلاك معنوى هستند و چون افلاك حاصل و ناشى و ظاهر از آنهايند، لذا اين وصف احاطى و دورى- از جهت صورت و معنى- ظاهر و آشكار گشت.

٤/ ١ و چون عقول و نفوس از مبدأ حضرت حق به واسطه زيادى و كمى وسايط و همچنين كمى و زيادى احكام كثرت در ذات و نهادشان، داراى مراتب متفاوتند، افلاك هم در حكم و احاطه متفاوت و گوناگون شدند، پس نزديك‌ترين افلاك از جهت نسبت به برترين عقول، افلاكى هستند كه داراى احاطه بيشتر و كثرت كمترند، ولى- چنانكه خواهى ديد و بدان اشاره خواهيم نمود- در آن چه كه از درجه قرب پايين تر است امر برعكس مى‌باشد.

٥/ ١ و چون در پهنه عقل منور [: نورياب شده به نور كشف و يقين‌] و شهود محقق امر چنين است، فرمان و سنت الهى اين گونه اقتضا نمود كه رسيدن امداد [: فيض دادنها] به موجودات و بازگشت حكم به ساحت حضرت الهى همچنان كه در خبرهاى الهى [: احاديث قدسي‌] و آگاهى دادنهاى نبوى و مشهودات كشفى و تحقيقي بدان اشاره شده است- چه از جهت رسيدن و چه از جهت بازگشتن- دورى باشد.

٦/ ١ بنا بر اين، مدد [: فيض‌] الهى از مطلق فيض ذاتى به واسطه برزخيت‌

سيد قطب الدين نيريزى قدس سره در كتاب بى همتاى فصل الخطاب‌اش مى‌فرمايد: حروف عاليات عبارت است از شئون الهى كه عبارت از قوس باطن وجود و ظهور اسم اعظم است، و حروف مفردات عبارت از اعيان ثابته و اعيان مركبه و كلمات الهى. اعيان ثابته- مطلقا- در بطون علم‌اند و ظهورشان در قوس ظاهر علم است كه اعيان خارجيه ناميده مى‌شوند.

به وجهى ديگر: حروف عاليات، شئون ذاتيه است و امتيازى در آن جا نيست، بلكه امتياز در حروف مفردات است كه اولين ابداع‌اند، و اعيان ثابته علمى به فيض اقدس واقع‌اند و آنها را كليات اسماء كونى هم مى‌گويند و ظهوراتش را اعيان كونيه گويند، و هر شيئى عين ثابتش ظل هر اسمى از اسماء كه هست، در آخر رجوع به همان اسم مى‌كند كه مبدأ اصلى‌اش مى‌باشد، زيرا از تقابل آينه وجود و آينه علم، مراتب نامتناهى منعكس مى‌گردد.