فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩ - كاوشى درباره اقسام اقسام ديه و چگونگی پرداخت آن (٢) آيت اللّه سيد محمود هاشمى
اين همه در زبان آيات و روايات، درهم و دينار ناميده مىشدند، بنا بر اين، ويژگى ياد شده به يقين، نقشى در حكم ندارد.
ويژگى وزن معين هر سكه
اين نيز مانند ويژگى پيشين است؛ چرا كه دينار و درهم به سكههاى طلا و نقره، با هر وزنى، گفته مىشود. گواه اين سخن، افزون بر آشنا بودن اين معنا به ذهن از نظر لغت، كاربردهاى زبانى و روايى است كه در آنها درهم و دينار به سكههاى با وزنهاى گوناگون گفته شده و همگى با همين نام شناخته مىشوند، تا جايى كه خود درهم به گونهها و نامهاى چندى به فراخور وزن و سرزمين ضرب آن سكه تقسيم مىشود، مانند: درهم بغلى، بصرى، شامى، وضح [آشكار و سپيد [، سياه و طبرى. بلكه بايد گفت بى گمان، وزن درهم، در گذر تاريخ مسلمانان و روزگاران حكومتهاى گوناگون، دستخوش تغيير بود، چنانكه با مراجعه به نوشتههاى تاريخى پيداست. با وجود اين، همه اين سكهها را هم در زبان و هم عرف درهم و دينار مىخوانند.
آرى، ويژگى وزنى كه درهم و دينار در آغاز شريعت، به هنگام مقرر شدن احكام، دارا بودند بايد مراعات گردد، هر چند بيشتر از يك سكه شود. پس اگر وزن سكه به نيم كاهش يابد، بايد در ديه دو هزار دينار يا بيست هزار درهم بپردازند؛ زيرا همين وزن در ارزش مالى درهم و دينار و در نتيجه در خود حكم شرعى، مورد نظر بوده است، بويژه آن دسته از احكامى كه درباره داراييهاست، مانند: ديه و زكات. از سويى ديگر همه مسلمانان برآنند كه وزن دينار يك مثقال شرعى طلا بوده و همچنان بىتغيير مانده و وزن درهم، هفت دهم مثقال شرعى (مثقال شرعى نيز سه چهارم مثقال صيرفى است).
در كتاب حدائق چنين آمده است:
«لاخلاف بين الاصحاب، رضوان اللّه عليهم، و غيرهم أيضاً انّ الدنانير لم يتغيّر وزنها عمّا هي عليه الآن في جاهلية ولا اسلام.صرّح بذلك جملة من علماء الطرفين. قال شيخنا العلاّمة، اجزل اللّه اكرامه، في النهاية: و الدنانير لم يختلف المثقال منها في