بيدارى و پيشرفت جهانى اسلام، كه اينك شاهد آنيم، در همه جا به يك گونه نيست. گويا، در برخى مباحث مهم فقهى، هيچ درك مشتركى وجود ندارد و نيز تلاش هاى ما براى القاى آگاهى اسلامى راستين، هيچ هماهنگى ندارد. ما، از جهت تفكر، عمل و راه انتخابى براى دستيابى به آرمانها، هر يك، شيوه‌اى را برگزيده‌ايم. ميزان چالش حاصل از اين تفرق، در برخى مسايل موضوع بحث ما نيست، بلكه سخن اين مقاله، شناخت مراكز پژوهشى در جهان اسلام است كه مى‌تواند ما را در مسير دستيابى به وحدت و هماهنگى بيشتر يارى رساند، به ويژه در مباحثى كه موجب چند پارگى امت مى‌گردد.

آرزومنديم، از طريق آشنايى با اين مراكز، راههايى براى نزديكى هر چه بيشتر به يكديگر بيابيم و نيز با اين كار، از توانايى بيشترى برخوردار گرديم. ان شاء اللّه‌.

بسيارى از دانشمندان بر اين عقيده‌اند كه وجود خلافت، هرچند ضعيف و ناقص، باز هم از هيچ بهتر بود. سقوط خلافت، عالم اسلامى را دچار آشفتگى كرد. بسيارى از مسلمانان بر اين باور بودند كه وجود جامعه بدون خلافت ساده نيست. با هجوم استعمار، مسلمانان از نظر سياسى، چنان ضعيف شدند كه نمى‌توانستند تحت رهبرى واحدى متحد گردند. بيشتر سرزمين هاى مستعمره اين، يا آن كشور اروپايى شدند و كشور هايى هم كه استقلال ظاهرى داشتند، قدرتى نداشتند كه داعيه رهبرى جهان اسلام را داشته باشند. بنابراين، رهبران سياسى مسلمان و علماى دينى، به بحث درباره راه‌هاى از بين بردن شكاف حاصل از سقوط نهادى چنين مهم در جامعه اسلامى پرداختند. در نتيجه، كنفرانس هاى مختلفى براى بحث درباره‌اين موضوع مهم تشكيل شد.

كنگره جهان اسلام

از گام هاى مهمى كه پس از جنگ جهانى دوم، در جهت وحدت مسلمانان برداشته شد، احياى فعاليت هاى كنگره جهان اسلام بود.