فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٧ - نوزايى فهم فقهى كنگره بررسى مبانى فقهى امام خمين نقش زمان و مكان در اجتهاد
تلاشهاى كميته علمى كنگره بوده كه در مجموع، ٣٢ مصاحبه آن، در جلد چهارده آثار كنگره، نشر يافته است.
٣. كتابشناسى و گردآورى متون: در اين بخش مجموع كارهاى انجام شده، حدود ٤٥٠٠٠ صفحه است كه بيش از هفتاد جلد خواهد شد كه در مجموع، براى فقه پژوهانى كه در قلمرو اجتهاد و زمان و مكان، قصد پژوهش دارند، بسيار كارآمد خواهد بود.
جدول زير مىتواند تا اندازهاى نمايانگر تلاشهاى پيوسته كميته علمى و گروههاى آن باشد:
پرسشهاى اصلى
اين گنگره، افزون بر طرح بسيارى از ديدگاههاى علمى، توانست بر حجم و سطح پرسشها و شبهههاى علمى بيفزايد و راه تكامل فقهى را، فراهمتر گرداند. از جمله، مىتوان به نمونهاى از اين پرسشهاى بنيادين، اشارت داشت:
١. احكام متغير و ثابت دين چيست و آيا مىتوان روش و قاعدهاى براى تشخيص، به دست آورد؟
٢. مناسبت حكم و موضوع چيست و آيا زمان و مكان نقشى در آن دارند؟
٣. آيا بين موضوعهاى عرفى و موضوعهاى استنباط شده شرعى در بحثياد شده، تفاوت وجود دارد؟ چه نكاتى را مىتوان برشمرد؟
٤. قلمرو عرف در موضوعهاى احكام چيست و مراد از عرف، عرف زمان معصوماست و يا عرف هر عصر و در موارد تعارض «عرفها» چه بايد كرد؟
٥. عقل در استنباط احكام چه نقشى دارد و آيا زمان و مكان، در استنباط عقل نقش دارد؟
٦. نقش زمان و مكان، در استنباط احكام اوليه، احكام با عناوين ثانوى و احكام حكومتى يكسان است و يا تفاوتهايى وجود دارد؟ در چه مسائلى متفاوت هستند؟
٧. آيا دستيابى به «ملاك احكام» ممكن است و آيا با نبود ملاك، مىتوان به تغيير