فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠٤ - پژوهشى در ديدن هلال ماه ابوالقاسم خزعلى آیت الله
بوده است.» (٥٨)
بر اين پايه، به عقيده نگارنده در اين عبارت سيّد كه مىگويد: «اگر هلال، پيش از ظهر ديده شود، به شب گذشته تعلق دارد» و «اذا رؤى الهلال قبل الزوال فهو لليلة الماضيه»سه واژه: «او بعد الزّوال» افتاده و در قسمت اخير: «لليلة الماضيه» نيز، دست تحريف به ميان آمده و عبارت سيّد را كه «لليلة القابله» بوده به «لليلة الماضيه» تغيير داده است. بدين سان، مىتوان گفت: اصل عبارت سيّد، چنين بوده است:
«اذا رؤى الهلال قبل الزّوال او بعد الزوال فهو لليلة القابله»اگر هلال، پيش از ظهر، يا پس از آن ديده شود، به شب آينده بستگى دارد.
تا آن جا كه مىنويسد:
«و قال احمد فى آخر الشهر مثل قولنا»
به باور نگارنده، دست تحريف به اين عبارت نيز رسيده و درست آن است كه گفته شود:
«قال احمد فى آخر الشهر مثل قولنا و فى اوله مثل قول من خالفنا احتياطاً للصوم.» احمد، در مورد هلال پايان ماه [رمضان ] نظرى همانند نظر ما دارد، امّا درباره هلال آغاز ماه رمضان، از باب احتياط در روزه، نظرى، همانند نظر مخالفان ما را برگزيده است.
تا آن جا كه مىنويسد: از امير مؤمنان روايت رسيده كه فرمود:
«اذا رؤى الهلال قبل الزّوال.»
اگر هلال، پيش از ظهر ديده شود.
در اين جا به باور نگارنده، كلمه «بعد الزّوال» يا «بعده» از ادامه عبارت افتاده است و در خبر آن، آن جا كه آمده: «فهو لليلة الماضيه» دست تحريف آن را بدين گونه در آورده و درست آن چنين است: «فهو لليلة القابله»
عبارت شيخ طوسى نيز، همين را مىگويد و در اين است كه صحابه مخالفتى ندارند.
اين، حقيقتى بسيار روشن است و گريزى هم از آن نيست. در غير اين صورت، از عبارت سيّد، هيچ برداشت درستى نمىشود و پارهاى از جملهها، با پارهاى از جملهها ناسازگارند.
(٥٨)الجوامع الفقهيه، ص٥٠٩.