حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤٥ - بررسی روایات عرضه
٤. شافعی و اکثر پیروان او و ظاهریان (طبق یک نقل از احمد بن حنبل و شماری از بزرگان اهل سنّت) سنّت نمیتواند قرآن را نسخ کند، در این صورت چگونه مدّعی هستند که سنّت حاکم بر قرآن است.[١١٤]
ایشان در ادامهی گفتار خود بر این نکته پای فشرده که منکران حدیث عرضه بر قرآن، همصدا با خلیفهی دوم هستند که برای جلوگیری از نگارش نامهی رسول اکرم٤ در لحظات آخر حیات بر شعار «حسبنا کتابالله» پای فشرد.[١١٥]
از محقّقان معاصر آقای "یوسفی غروی" در کتاب موسوعة التاریخ الاسلامی در بررسی معیار قرآن در نقد روایات تاریخی تشکیک شماری از عالمان اهل سنّت نسبت به حدیث عرضه و آرای آنان را آورده؛ آنگاه پاسخ کوتاهی به نقل از استاد سیّدمهدی روحانی در کتاب بحوث مع اهل السنّة و السلفیة آورده است و آن اینکه احادیث عرضه ناظر به پذیرش احادیث موافق قرآن و ردّ مخالف است؛ امّا احادیثی که موافقت آن با قرآن احراز نشده است؛ همچنان مشمول حجیّت اخبار خواهند ماند.[١١٦]
شاطبی از معدود صاحبنظران اهل سنّت که در تبیین رابطهی کتاب و سنّت، سنّت را در طول قرآن میداند،[١١٧] در بخشی از اشکال چهارم بر نظریهی خود چنین آورده است:
و چه بسا حدیثی را ذکر میکنند که در آن آمده است: «به حدیث نمیتوان اعتنا کرد؛ مگر زمانی که موافق قرآن باشد»؛ زیرا از پیامبر٤ روایت شده که فرمود: «ما اتاکم عنی فاعرضوه علی کتابالله... .» عبدالرحمن بن مهدی میگوید: این حدیث را زنادقه و خوارج جعل کردهاند.[١١٨]
شاطبی در نقد این اشکال چنین میگوید:
«اگر حدیث مورد استناد صحیح نباشد؛ هیچیک از طرفین نمیتوانند به آن استناد کنند و اگر صحیح باشد و از طریقی که قابل قبول است، نقل شده باشد،
[١١٤]. همان، ص٢٧٢ ـ ٢٧٣.
[١١٥]. همان، ص٢٧٣.
[١١٦]. موسوعة التاریخ الاسلامی، ج١، ص٥٧ – ٥٩.
[١١٧]. برای تفصیل بیشتر در اینباره ر.ک: رابطهی متقابل کتاب و سنّت، ص٢٤٢ – ٢٥٠.
[١١٨]. الموافقات، ص٦٨٠ – ٦٨١.