فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ١٦٦ - احترام به پدر
پاكيزگى---) طهارت
پدر
پدر، مردى كه از او فرزند به وجود آمده است. [١] [اين نام، علاوه بر اطلاق بر پدر حقيقى انسان] به كسى كه سبب ايجاد و يا صلاح و ظهور چيزى باشد نيز گفته مىشود و به پيامبر (ص) به همين سبب، پدر مؤمنان مىگويند. [٢] به عمو و جدّ نيز پدر گفته مىشود. [٣] در اين مدخل همه معانى مورد نظر است و از واژههاى «اب»، «ابن»، «ذريّه»، «والدين» و «وهب» استفاده شده است.
اهمّ عناوين: احترام به پدر، ادب نسبت به پدر، اذيّت پدر، استغفار براى پدر، اطاعت از پدر، پدر انسانها، چشمروشنى پدر، حق پدر، خلوتگاه پدر، مسئوليّت پدر.
اباحه مال پدر---) همين مدخل، خوردن از خانه پدر
احترام به پدر
١) لزوم حفظ حرمت پدر و مادر و پرهيز از اهانت و آزار آنان:
وقضى ربّك ألّاتعبدوا إلّا إيّاه وبالولدين إحسنا إمّا يبلغنّ عندك الكبر أحدهمآ أو كلاهما فلاتقل لّهمآ أفّ ولاتنهرهما وقل لّهما قولا كريما* واخفض لهما جناح الذّلّ من الرّحمة وقل رّبّ ارحمهما كما ربّيانى صغيرا.
اسراء (١٧) ٢٣ و ٢٤
٢) بىحرمتى به پدر و مادر و كوتاهى در رعايت حقوق آنان، گناه و نيازمند توبه:
واخفض لهما جناح الذّلّ من الرّحمة وقل رّبّ ارحمهما كما ربّيانى صغيرا* رّبّكم أعلم بما فى نفوسكم إن تكونوا صلحين فإنّه كان للأوَّبين غفورا.
اسراء (١٧) ٢٤ و ٢٥
٣) صلاحپيشگى و نيّت صادق، شرط برخوردارى از آمرزش الهى در صورت بىحرمتى به پدر و مادر:
واخفض لهما جناح الذّلّ من الرّحمة وقل رّبّ ارحمهما كما ربّيانى صغيرا* رّبّكم أعلم بما فى نفوسكم إن تكونوا صلحين فإنّه كان للأوَّبين غفورا.
اسراء (١٧) ٢٤ و ٢٥
٤) احترام يوسف (ع) به والدين خود، هنگام ورود آنان به مصر:
فلمّا دخلوا على يوسف ءاوى إليه أبويه وقال ادخلوا مصر إن شآء اللّه ءامنين* ورفع أبويه على العرش ....
يوسف (١٢) ٩٩ و ١٠٠
٥) ضرورت احترام بيشتر به پدر و مادر، در سنّ پيرى و كهنسالى:
وقضى ربّك ألّاتعبدوا إلّا إيّاه و بالولدين إحسنا إمّا يبلغنّ عندك الكبر أحدهمآ أو كلاهما فلاتقل لّهمآ أفّ ولاتنهرهما وقل لّهما قولا كريما.
اسراء (١٧) ٢٣
[١] فرهنگ فارسى، ج ١، ص ٧٠٦، «پدر».
[٢] مفردات، ص ٥٧، «ابا».
[٣] مفردات، ص ٥٧، «ابا».