ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق - قلانسى نسفى، عبد الله بن محمد - الصفحة ٢٧
مىزيست و در آنجا يادگارهايى از وعظ و تذكير او موجود است:
«توطّن سمرقند، ولهها مواضع للوعظ و التذكير.» ٦
و سپس از او سلسله اسناد حديثى را نقل كرده است. احتمال دارد كه اين، ترجمه صاحب ارشاد باشد.
حاجى خليفه در دو جاى از مؤلف نام برده است و در هر دو جاى، اطلاعات او اندكى متفاوت است. نخست در رديف «الف» مدخلى دارد بدين عبارت:
«الارشاد فى المواعظ و الحكم بالفارسيه للشيخ امام الواعظ ابى بكر محمّد بن عبد اللّه القلانسى المتوفى فى حدود خمسين و خمس مائة.»[١]
و بعد در رديف «ميم» مدخلى دارد بدين عبارت:
«المرشد فى المواعظ و الحكم باللغة الفارسيه للشيخ امام الواعظ ابى بكر عبد اللّه بن محمّد القلانسى الحنفى المتوفى فى حدود ٥٠٠ خمس مائة.»[٢]
نسبت «القلانسى»
سمعانى درباره اين كلمه مىنويسد:
«القلانسىّ بفتح القاف و اللام الف بعدهما النّون المكسورة و فى آخرها سين المهملة. هذه النسبة الى القلانس، جمع قلنسوة، و عملها، و لعلّ بعض أجداد المنتسب اليها كانت صنعته القلانس.»[٣]
در فرهنگهاى عربى و فارسى نيز اين كلمه توضيح داده شده است:
«قلانسى منسوب به قلأنس، جمع غيرقياسى قلنسوه به معناى كلاهدراز.»[٤]
قلنسوه، قلنسيه، نوعى كلاه كه مردان زير عمامه يا بدون عمامه به سر مىكردند، اين كلاه از ايران به سرزمين عرب رفت.[٥]
مفصّلترين و علمىترين توضيحات قلنسوه، قلنسيه را مستشرق هلندى رينحرت دزى آورده است. به قول او اين كلمه معرّف شبكلاهى است كه در زير عمامه (قطعه
______________________________
(١).
كشف الظنون، ج ١، ص ٧٠.
(٢). همانجا، ج ٢، ص ١٦٥٤.
(٣). الانساب، ج ١٠، ص ٥٣١.
(٤). مهذب الاسماء، ج ١، ص ٢٦٧؛ لسان العرب، ج ٦، ص ١٨٠؛ تنقيح المقال، باب همزه، ج ١، ص ٢.
(٥). اردو دائره معارف اسلاميه، لاهور، مدخل «قلنسوه»؛ نيز:
."sabiL "، ١٩٨٦،nedieL ،llirB .G .E ، (noitide weN)malsI fo aideapolcycnE ehT
[١]. كشف الظنون، ج ١، ص ٧٠.
[٢]. همانجا، ج ٢، ص ١٦٥٤.
[٣]. الانساب، ج ١٠، ص ٥٣١.
[٤]. مهذب الاسماء، ج ١، ص ٢٦٧؛ لسان العرب، ج ٦، ص ١٨٠؛ تنقيح المقال، باب همزه، ج ١، ص ٢.
[٥]. اردو دائره معارف اسلاميه، لاهور، مدخل« قلنسوه»؛ نيز:
."sabiL "، ١٩٨٦،nedieL ،llirB .G .E ،(noitide weN )malsI fo aideapolcycnE ehT