ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق - قلانسى نسفى، عبد الله بن محمد - الصفحة ٢٥
- «من در كودكى شنيده بودم كه يكى از مذكّران در مجلس عام چنين گفت كه ابو حنيفه- رضى اللّه عنه- گفته است «اكثر ما يسلب الايمان عند النزع» يعنى بيشتر ايمان كه ربوده شود از بندگان، به وقت دادن جان بود. اين سخن درست نباشد چه بنده را در آن وقت اگر عقل بود، ايمان باز ندهد و اگر بىعقل بود، دادن ايمان درست نبود. من پدر خويش خواجه ابو بكر قلانسى را- رحمه اللّه- پرسيدم كه جواب سخن چيست؟ گفت: اين سخن از ابو حنيفه درست گشته است و ليكن گوينده معنى اين ندانسته است كه سبب شدن ايمان چه بوده است؟ سبب شدن ايمان در آن وقت آن بود ...» (a ١٢٠/T )
و سپس توجيه كرده است.
- مؤلف يكى از اقوال پدرش را چنين نقل كرده است:
«پدر من- رحمة اللّه عليه- چنين گفته است كه بر هركسى رنج كسب به اندازه شكّ وى مىنهند. در رسيدن روزى هرچند شكّ وى قوىّتر بود، رنج كسب بيشتر بود.» (a ١٠٠/T )
- تأويلى از آيه «إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقابِ» (الانعام/ ١٦٦) نيز كرده بود. (a ١٣٨/T )
مؤلف [م: حدود ٥٠٠ يا حدود ٥٥٠ ه]
نام مؤلف در ديباچه نسخهها با اندكى تفاوت آمده است. در نسخهT نام او «خواجه امام ابو محمّد عبد اللّه بن محمّد بن ابى بكر القلانسى» آمده است (a ٢). لقب «خواجه امام» قطعا از سوى كاتب افزوده شده است. در متون كهن مثالهايى از اينگونه اضافات را داريم. گاهى اين افزودهها از سوى كسى است كه امالى را مىنوشت و به احترام شيخ يا استاد خود با نام او كلمات احترامآميز مىنوشت و جزو متن مىكرد و گاهى از سوى كاتبان پاك اعتقاد متأخر است.[١]
______________________________
(١).
چنانكه:- «قال الفقيه الزاهد، العالم العامل نصر بن محمّد بن ابراهيم السمرقندى
رحمة اللّه عليه.» (ديباچه تنبيه الغافلين تأليف ابو الليث سمرقندى).
- «پس ائمه و او اشارت كردند به خواجه [و در نسخه بدل: خواجه امام] ابو القاسم سمرقندى» (ترجمه السواد الاعظم، ص ١٨).-
[١]. چنانكه:-« قال الفقيه الزاهد، العالم العامل نصر بن محمّد بن ابراهيم السمرقندى رحمة اللّه عليه.»( ديباچه تنبيه الغافلين تأليف ابو الليث سمرقندى).
-« پس ائمه و او اشارت كردند به خواجه[ و در نسخه بدل: خواجه امام] ابو القاسم سمرقندى»( ترجمه السواد الاعظم، ص ١٨).--« همى گويد خواجه فقيه زاهد ابو نصر ... الخانقاهى رحمة اللّه عليه»( گزيده، ص ١).
-« خواجه فقيه زاهد ابو نصر گويد ...»( همانجا، ص ٣).
در عبارات مذكور، شواهد القاب الفقيه الزاهد، العالم العامل، خواجه، خواجه امام، خواجه فقيه زاهد و دعاى« رحمة اللّه عليه» از افزودههاى امالى نويسان يا كاتبان نسخه است.