علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٢٢

فهمنده است. مستند ديدگاه وي اين حديث پيامبر٩ است که مي‌فرمايند:

القرآن ذلول ذو وجوه فاحملوه علي احسن الوجوه[٣٤]

بر اساس اين حديث مي‌توان به وجوه مختلفي از يک آيه دست يافت؛ اما ظهور قرآن بر پايه بهترين وجه‌ها شکل مي‌گيرد. براي رسيدن به بهترين وجه، مي‌توان از ابزار گوناگوني مانند حديث اثبات‌نشده و يا احاديثي که پيش‌تر، حجيت آن اثبات شده، استفاده کرد. امام علي٧ هم در جريان اعزام ابن عباس براي مناظره با خوارج به وجه‌پذيري قرآن اشاره کرده و به وي دستور دادند که با بهره‌گيري از قرآن با آنان مناظره نکند؛ چراکه آن‌ها «احسن الوجوه» قرآن را نمي‌شناسند و يا به آن پايبند نيستند. در برابر به او فرمودند که از سنت پيامبر٩ براي مناظره بهره گيرد؛ زيرا حجيت و وجه سنت براي آن‌ها روشن است.[٣٥]

آيت‌الله مروّجي، در تفسير آيه:

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آَياتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيغٌ فَيتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ وَمَا يعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يقُولُونَ آَمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَاب[٣٦]

دلالت متن اين آيه را بر يقيني بودن همه قرآن و شک‌ نکردن در هيچ جزئي از آن، مي‌داند. وي تطبيق اين دلالت بر غير اهل بيت: را ناممکن شمرده است؛ زيرا غير پيامبر و امام، در راه رسيدن به‌معناي واقعي، دچار ترديد مي‌شوند و پس از آن، امکان زوال ترديدشان وجود دارد. اين تقرير از تفسير آيه، جزو نوآوري‌هاي نويسنده خلاصة البيان است. او در ادامه با بهره‌گيري از رواياتي همچون حديث ثقلين، همين معنا را تثبيت مي‌کند. وي با تأکيد بر اينکه آيه مذکور، دلالتي جز پيامبر و امامان: ندارد، به‌صراحت، شمول اين آيه نسبت به دانشمندان ديني را رد کرده و آنان را خوشه‌چين سفره معصومان: مي‌شمرد. به عقيده وي، هرچند امکان معنا کردن متشابهات براي عالمان فراهم است؛ اما تنها با استفاده از راهنمايي‌هاي اهل بيت: و تفريع از اصولي که ايشان بيان فرموده‌اند، امکان دارد.

[٣٤]. مجمع البيان: ج١، ص٤٠.

[٣٥]. ر.ک: نهج البلاغة، نامه ٧٧.

[٣٦]. آل‌عمران، ٧.