و به عذاب و خوارى خود مبتلامان نكن و از زقوم و ضريع ما را خوراك نده و همراه شياطين قرارمان نده و در آتش دوزخ ما را بر روى نيفگن و لباس آتش و قطران بر تن‌مان نپوشان و از هر بدى، اى معبودى كه جز تو معبودى نيست به حقّ توحيد، ما را نجات ده...) [١]

ايمان به روز قيامت بخشى اساسى از عقايد اسلامى است كه دعاها در بعضى جوانب خود به تثبيت آن در نفس تأكيد مى‌ورزند، لازم به اشاره است كه در اينجا ميان تثبيت عقيده و شرح و بيان آن تفاوتى وجود دارد، شرح عقيده گاهى از طريق سخنى عقلانى است در حاليكه تثبيت عقيده فقط از طريق سختى كشيدن و روابط متقابل ميان انسان و اين عقيده است، مثلًا در اينجا تفاوتى واضح ميان آنكه به آخرت ايمانى مبنى بر برهانها و دلايل عقلى داشته باشيم و اينكه با تصوّر صحنه‌هاى آخرت به آن ايمان آوريم وجود دارد، تشييع جنازه خود را به تصوّر مى‌آوريم در حاليكه بر دوش ياران به سوى آخرين جايگاه خود روانه‌ايم، نمى‌دانيم سرنوشت ما چه خواهد بود.

و خود را در حاليكه روى مغتسل (ميز غسالخانه) خوابيده‌ايم و دست دوستان يا همسايگان درستكار ما را، زير و رو مى‌كند و متلاشى شدن جسد خود را در قبر و سپس بيرون آمدن از قبر در حاليكه برهنه و ذليليم و نمى‌دانيم به كجا رو كنيم، به تصوّر مى‌آوريم، پنجاه هزار سال در صحراى محشر مى‌ايستيم.

آية الله العظمى السيد محمد تقي المدرسي(دام ظله)، دعا معراج مومنين و راه زندگى - قم، چاپ: دوم، ١٣٧٩.

رايى كه در احاطه خطرها و ترسهاست، اين چنين بهشت و دوزخ را به تصوّر مى‌آوريم و مجازات و پاداش را.

همه اين تصوّرات، عقيده را در ذهن ما تثبيت مى‌كند نه صرف اعتقاد از

[١] - بعد از اتمام تأمّل در دعاى افتتاح كه يكى از دعاهاى جامع است، تأمّل در دعاى كوچكى كه معمولًا بعد از دعاى افتتاح خوانده مى‌شود آغاز كنيم، زيرا در دعاى افتتاح آنچنانكه بايد بر مسأله آخرت تمركز داده نشده است.