بنابراين ما هر چند صالح و پاك باشيم در آخرت نيز همچون دنيا به رحمت خدا نيازمنديم. «و دوريى از آتش براى ما بنويس» از اين عبارت چنين مى‌فهميم كه كسانى كه داخل آتش نمى‌شوند شايسته است كه «برائت» ويژه‌اى نزد آنان باشد كه به مثابه ورقه دخول به بهشت باشد و از برخى احاديث بر مى‌آيد كه آتش جهنّم ميان صحراى محشر و بهشت فاصله مى‌اندازد و كسى كه داخل بهشت مى‌شود ناچار بايد از طريق جهنّم عبور كند، پس كسى كه داراى برائت از آتش باشد از طريق پلى موسوم به صراط از جهنّم عبور مى‌كند؛ كسى كه از امتيازات بزرگ بهره‌مند باشد از جهنّم در زمانى بسيار كوتاه در يك چشم بهم زدن عبور مى‌كند. امّا كسى كه صاحب ورقه برائت نباشد بايد داخل آتش جهنّم شود سپس به سختى از آن راه خود را به بهشت بيابد، وقتى داخل جهنّم شود از آن كى خارج مى‌شود؟ اين مربوط است به اندازه گناهانش و اعمال صالح و اعمال بدش، روايات مى‌گويند بعضى از مردم سيصد هزار سال در جهنّم مى‌مانند تا بدنهاشان پاك شود و نفسهايشان از آثار گناهان پاكيزه گردد، سپس بعد از آن داخل بهشت مى‌گردند؛ بنابراين ما دعا مى‌كنيم كه: «و دوريى از آتش براى ما بنويس و در دوزخ زنجيرمان نكن»، در جهنّم زنجيرهايى از آتش هست كه پيرامون اهل آتش را گرفته است و زنجيرگاه ممكن است هفتاد متر باشد به شكلى كه از سر تا پاى انسان به آن پچيده شود.

«و به عذاب و خوارى خود مبتلامان نساز» با مسلّط كردن عذاب و خوارى بر ما، ما را آزمايش مكن، «و از زقوم و ضريع ما را خوراك نده» زقّوم گونه‌اى است از «درختان آتش» آنچنانكه اين آيات قرآنى وصف مى‌كنند.

(إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ* طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّيَاطِينِ* فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْهَا فَمَالِؤُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ).

(سوره صافّات، آيات ٦٤- ٦٦)

آن درختى است كه در بُن جهنّم مى‌رويد، ميوه‌اش همچون سرهاى شياطين‌