ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٤٠٥ - فرق بين دعا و نفرين و بيان آدابى كه موسى(ع) در نفرين خود به فرعون و فرعونيان رعايت نموده است

ديد بر حال برادرش رقت خورد و تنها به جان او و خودش دعا كرد تا او و خودش را از مردم ستمگر ممتاز سازد و قرآن كريم آن دعا را چنين نقل مى‌كند:(قالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَ لِأَخِي وَ أَدْخِلْنا فِي رَحْمَتِكَ وَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ)[١] و اين امتياز (به اينكه خداوند آن دو را در رحمت خود داخل كند) را نخواست مگر براى اينكه مى‌دانست كه بزودى غضب الهى ستمگران را خواهد گرفت، چنان كه پروردگار هم بعد از اين آيه مى‌فرمايد:(إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ ذِلَّةٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا )[٢] و از آنچه كه در سابق گذشت معلوم مى‌شود كه آن جناب در اين دعاى خود چه وجوهى را از ادب بكار برده.

و نيز از جمله ادعيه آن جناب نفرينى است كه به قوم خود كرده، وقتى كه به آنها دستور داد به ارض مقدسه در آيند و آنها گفتند:(يا مُوسى‌ إِنَّا لَنْ نَدْخُلَها أَبَداً ما دامُوا فِيها فَاذْهَبْ أَنْتَ وَ رَبُّكَ فَقاتِلا إِنَّا هاهُنا قاعِدُونَ)[٣] و آن نفرين را قرآن كريم چنين نقل كرده:

(قالَ رَبِّ إِنِّي لا أَمْلِكُ إِلَّا نَفْسِي وَ أَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنا وَ بَيْنَ الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ)[٤].

ادب جميلى در اين دعا بكار برده، زيرا غرضش اين بوده كه از اينكه بعد از آن مخالفتهاى شنيع و آن نافرمانيهاى زننده باز هم به آنان دستورى دهد و امر پروردگارشان را به آنها تبليغ نمايد عذر آورد و استعفا نمايد و ليكن اين غرض را صريحا بيان نكرد بلكه از آن كنايه آورد به اينكه: پروردگارا من مالك جز خودم و برادرم نيستم يعنى كسى كه دستور مرا به كار ببندد و مرا اطاعت كند جز خودم و برادرم كسى نيست و قوم من نافرمانيم را بجايى رسانده‌اند كه ديگر اميد خيرى از ايشان ندارم از اين رو اجازه مى‌خواهم كه ديگر با آنان روبرو نشوم و به آنها دستورى ندهم و آنان را به كارهايى كه مصلحت اجتماعى‌شان در آنست ارشاد نكنم. و اما اينكه مالكيت خودش و برادرش را به خود نسبت داد غرضش از مالكيت، ملك‌

[١] گفت پروردگارا بر من و برادرم ببخشاى و ما را در رحمت خود داخل كن و تو مهربان‌ترين مهربانانى. سوره اعراف آيه ١٥١.

[٢] بدرستى كسانى كه گوساله را معبود خود گرفتند بزودى غضبى از پروردگار و ذلتى در حيات دنيا به آنان خواهد رسيد. سوره اعراف آيه ١٥٢.

[٣] اى موسى مطمئن باش كه ما تا زمانى كه دشمنان آنجايند هرگز بدانجا نخواهيم شد، پس تو و پروردگارت برويد و با آنها بجنگيد، ما اينجا در انتظار نتيجه كار شما نشسته‌ايم. سوره مائده آيه ٢٤.

[٤] گفت پروردگارا من اختيار دار و مالك جز خودم و برادرم نيستم و قوم از من شنوايى ندارند پس ميان من و اين قوم فاسق جدايى بيانداز. سوره مائده آيه ٢٥.