گفتار معصومين( ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٦ - ٢٧ محاسبه نفس
چه راه آن را سپرى كردى؟ چه عمل در آن انجام دادى؟ آيا به ياد خدا بودى و حمد او را بجا آوردى؟ آيا حق برادر مؤمن را ادا كردى؟ آيا غم و اندوهى از دل او زدودى؟ و در غياب او زن و فرزندش را حفظ كردى؟ آيا حق بازماندگانش را بعد از مرگ او ادا كردى؟ آيا با استفاده از آبروى خويش، جلوى غيبت برادر مؤمن را گرفتى؟ چه كار مثبتى امروز انجام دادى؟
سپس آنچه را كه انجام داده به ياد مىآورد و اگر عمل خيرى از او سرزده، حمد خدا و تكبير او را به خاطر توفيقى كه به او عنايت كرده بجا مىآورد، و اگر معصيت كرده از خداوند آمرزش مىطلبد و تصميم به ترك آن در آينده مىگيرد .... [١]
دوم: نتايج و آثار محاسبه نفس چيست؟ در روايات تعبيرات گوناگون در اين زمينه آمده كه ذكر مىكنيم:
امام على عليه السلام فرموده است:
«مَنْ حاسَبَ نَفْسَهُ وَقَفَ عَلى عيبهاهِ وَأَحاطَ بِذُنُوبِهِ وَاسْتَقالَ الذُّنُوبَ وَاصْلَحَ الْعيبها
؛ كسى كه محاسبه نفس خويش كند بر عيبهاى خويش واقف مىشود، و از گناهانش باخبر مىگردد و از گناه توبه مىكند، و خود را اصلاح مىنمايد». [٢]
و نيز فرمود:
«مَنْ حاسَبَ نَفْسَهُ سَعَدَ
؛ كسى كه به محاسبه خويشتن بپردازد، سعادتمند مىشود». [٣]
سوم: شرايط محاسبه نفس چيست؟ چند شرط را كه علماى علم اخلاق بيان كردند ذكر مىكنيم:
١. در حساب كردن بايد سختگير باشيم و كوچكترين چيز را حساب كنيم
[١]. بحارالانوار، ج ٨٩، ص ٢٥٠
[٢]. غرر الحكم به نقل از ميزان الحكمه، ج ٢، ص ٤٠٩
[٣]. مستدرك الوسائل، ج ١٢، ص ١٥٤