پيدايش مذاهب - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٢ - تحقيق و بررسى

زندگى پيشوايان دينى و يا پيروان ساير مكتبها در دنيا ديده مى‌شود؛ و اگر از اين هم گام را فراتر نهيم، مى‌بينيم‌ «نوعى از تقيّه» در عالم جانداران‌ (غير انسان) نيز هست.

حيواناتى كه مى‌توانند خود را به رنگ محيط دربياورند و از نظر دشمن محفوظ بدارند؛ جاندارانى كه هنگام احساس خطر خود را به صورت يك جسم بيجان در گوشه‌اى متوقّف مى‌سازند؛ حيوانات دريايى كه، به وسيله پاشيدن مركّب مخصوصى با سياه كردن آب‌هاى اطراف، خود را مكتوم مى‌دارند، همه از روش تقيّه براى ادامه حيات استفاده مى‌كنند، و در حقيقت تقيّه براى آنها يك نوع وسيله دفاعى است.

بنابراين آن چه مى‌شنويم كه جمعى از مخالفان ما تقيّه را يك نوع محافظه‌كارى، ترس بى‌دليل و ترك حرّيت، آزادگى و شهامت معرّفى مى‌كنند و خود را به كلّى از آن بيگانه مى‌دانند، مطلبى است كه فقط به زبان مى‌گويند، ولى هيچ گاه به هنگام عمل و در مواقع ضرورت كه قانون اهمّ و مهم، كتمان عقيده و يا هويّت و شخصيّت و هدف را لازم مى‌شمرد، از اين قانون سرباز نمى‌زنند، اگر چه اين نام را به زبان نياورند.

٥- اقسام و اشكال تقيّه‌

از آن چه گفتيم اقسام و اشكال تقيّه نيز روشن گرديد، كه گاهى براى جلوگيرى از هدر رفتن نيروها، و دفع خطر از خود يا ديگران، و گاهى براى حفظ وحدت و جلب محبّت، و گاهى براى توفيق بر انجام يك خدمت بزرگ در لحظات حسّاس و مانند آن مى‌باشد و به اين ترتيب ديگر نيازى به شرح بيشتر درباره اقسام تقيّه نيست.

٦- احكام تقيّه‌

بر خلاف آن چه بعضى مى‌پندارند، تقيّه در همه جا واجب نيست، چنان كه در