پيدايش مذاهب - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٩ - اشتباهات فرويد

بيمارى‌هاى روانى» كوشيد كه در اين دنياى اسرارآميز گام نهد و سپس تحقيقات او به صورت يك مكتب‌ «روانشناسى اعماق» يا به تعبير ديگر «روانكاوى» در آمد، سرانجام از چيزى كه به عنوان يك مِتُد درمان روحى دنبال مى‌كرد، مكتبى براى مسائل روانى به گونه كلّى به وجود آورد. البتّه فرويد كاشف‌ «ضمير مخفى» نبود، ولى روش او در مطالعه آن، روش تازه‌اى محسوب مى‌شود. گرچه نظرات فرويد در اين زمينه نيز از انتقاد مصون نمانده و نمى‌تواند بماند، ولى چيزى كه بيش از همه، انتقادها را برانگيخته، اصرار بيش از حدّ او روى تأثير «ميل جنسى» است كه نه تنها در غالب موارد، خالى از مدرك به نظر مى‌رسد، بلكه قراين مختلفى بر نفى اين اصرار در دست داريم.

تعبير جالبى‌ «كلارايد» روانشناس سويسى، درباره فرويد و شاگردان او دارد. او شاگردان فرويد را به خفّاشهايى تشبيه مى‌كند كه در تاريكى‌هاى ضمير مخفى انسان، با ديد كنجكاو خود، واقعيّاتى را كشف كرده‌اند، امّا چون چشم آنها به تاريكى عادت كرده از نور مى‌هراسند و استعداد تشخيص و دقّت را از دست داده و گاه نمى‌توانند بين يك فرض عجيب و غريب و يك استنتاج صحيح فرق بگذارند. [١]

اين بود ملاحظات مختلفى كه درباره فرضيّه فرويد بايد مورد توجّه قرار گيرد، البتّه بحث گسترده در همه اين زمينه‌ها نياز به كتاب جداگانه‌اى دارد، ولى آن چه گفته شد، بسيارى از مسائل را روشن مى‌سازد.

[١]. تلخيص از فرويد و فرويديسم، ص ١٩٢.