پيدايش مذاهب - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠٨ - بحث و بررسى
هدف مقدّسى تحت عنوان «شهادت» صورت گيرد، كه در اين صورت دوست داشتنى و افتخار آميز خواهد بود، و چه قهرمانىها كه همين عقيده مذهبى در طول تاريخ بشر آفريده است و هيچ كس نيست كه قسمتهايى از آنرا نشنيده باشد.
به تعبير ديگر، عقيده مذهبى مىتواند انسان را به يك موجود غير قابل شكست در برابر عواملى كه حيات او را تهديد مىكنند تبديل كند، و شعارش اين شود:
« «قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ»؛ بگو آيا درباره ما جز يكى از دو نيكى را انتظار داريد؟! (يا پيروزى يا شهادت)». [١]
آرى اينها را نمىتوان انكار كرد، ولى دوباره اين بحث پيش مىآيد كه آيا اينها «اثر» است يا «انگيزه»؟ بركات مذهب است يا علل پيدايش آن؟ از نتايج است يا از اهداف؟
پايه گذاران اين فرضيّه در حقيقت هيچگونه دليلى بر اثبات احتمال دوّم ندارند و سخنان آنها- چنان كه ديديم- از دايره شرح ادّعا فراتر نمىرود، همين قدر مىگويند در مذهب اين اثر وجود دارد، امّا به چه دليل عامل پيدايش بوده معلوم نيست، به عنوان مثال در بحث عامل پيدايش خواب اين فرضيّه كه عامل آن كم شدن جريان خون در مغز، يا مسموميّت خون بر اثر بيدارى و كار مداوم است، از طرف دانشمندان فيزيولوژيست رد شده، زيرا كه مقارن وجود خواب چنين آثارى در انسان پيدا مىشود، ولى هيچ گونه دليلى بر انگيزه بودن آنها براى پيدايش خواب در دست نيست. [٢]
٤- در ميان مذاهب ساختگى و غير اصيل كه نقش اصلى در آنها بر عهده خرافات است، «ترسهاى موهوم» با مسائل مذهبى آميخته است، به عنوان مثال اگر مىخوانيم كه:
[١]. سوره توبه، آيه ٥٢.
[٢]. خواب از نظر پاولف، فصل انتقاد از فرضيّههاى مختلف خواب، ص ٢١ به بعد.