پيدايش مذاهب - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٦ - مفهوم دعا
به هنگام اضطرار و عقيم ماندن تمام تلاشها و كوششها انجام گيرد روشن مىشود كه مفهوم دعا، درخواست فراهم شدن اسباب و عواملى است كه از دايره قدرت انسان بيرون باشد، از كسى كه قدرتش بىپايان و هر امر ممكنى براى او آسان است.
ولى اين درخواست نبايد تنها از زبان انسان صادر شود بلكه بايد از تمام وجود او برخيزد و زبان در اين قسمت، نماينده تمام ذرّات هستى و اعضا و جوارح باشد، قلب و روح از طريق دعا پيوند نزديك با خدا پيدا كند، و همانند قطرهاى كه به اقيانوس بىپايان مىپيوندد اتّصال معنوى با آن مبدأ بزرگ قدرت بيابد. اثرات اين ارتباط و پيوند روحانى را به زودى مورد بررسى قرار خواهيم داد.
البتّه بايد توجّه داشت كه نوع ديگرى از دعا داريم كه در احاديث اسلامى نيز به آن اشاره شده كه حتّى در موارد قدرت و توانايى نيز انجام مىگيرد، در حالى كه جانشين «اسباب ممكن» نمىشود، و آن دعايى است كه نشان دهنده عدم استقلال قدرتهاى اين جهان در برابر قدرت پروردگار است؛ به عبارت ديگر مفهوم آن توجّه به اين حقيقت است كه اسباب و عوامل طبيعى هر چه دارند از ناحيه او و به فرمان اوست؛ به عنوان مثال: اگر به دنبال دارو مىرويم و از آن شفا مىطلبيم به خاطر آن است كه او، آن اثر را به آن دارو بخشيده است.
كوتاه سخن اين كه دعا نوعى خودآگاهى و بيدارى دل و انديشه و پيوند باطنى با مبدأ همه نيكيها و خوبيهاست، به همين جهت در سخنان حضرت على عليه السلام مىخوانيم:
«لَا يَقْبَلُ اللّهُ عَزَّ وَ جَلَّ دعاء قلب لَاه؛ خداوند دعاى غافلان را مستجاب نمىكند». [١]
و در حديث ديگر از امام صادق عليه السلام به همين مضمون مىخوانيم:
[١]. اصول كافى، ج ٢، ص ٤٧٣.