پيدايش مذاهب - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٦ - تحقيق و بررسى
بِمُدَارَاةِ النَّاسِ كَمَا أَمَرَنِى بِإقَامَةِ الفَرَائِضِ وَ لَقَدْ أَدَّبهُ اللّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِالتَّقِيَّةِ فَقَالَ: إدْفَعْ بِاللَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإذَا الَّذِى بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِىٌّ حَمِيمٌ ... مَنْ اسْتَعْمَلَ التَّقِيَّةَ فِى دِينِ اللّهِ فَقَدْ تَسْنَمُ الذَّرْوَةَ العُلْيَا مِنَ الْقُرْآنِ؛». [١] بر تو لازم است تقيّه كنى كه سنّت ابراهيم خليل (قهرمان بتشكن) است ... و پيامبر صلى الله عليه و آله اسلام فرمود: پروردگارم مرا به مدارا كردن با مردم دستور داده همان گونه كه به انجام فرائض دستور داده است و فرموده دشمنان را با نيكى دوست خود كن ... هر كس تقيّه را در آيين خدا رعايت كند به قلّه بلند قرآن رسيده است».
از اين حديث استفاده مىشود كه تقيّه مفهوم وسيعى دارد كه حتّى مدارا كردن در برابر خشونتهاى مردم به خاطر پيشبرد هدف را شامل مىشود.
٣- فلسفه تقيّه
گرچه در لابهلاى آيات و روايات، كه در بالا نقل كردهايم، اشارههاى كوتاهى به فلسفه اصلى تقيّه شده بود، ولى بايد اين موضوع تشريح شود تا جاى هيچ گونه ابهام باقى نماند و آنهايى كه تقيّه را يك عامل بازدارنده، پنداشتهاند بدانند مطلب غير از آن است، بلكه تقيّه يك تاكتيك حساب شده براى مبارزه است.
«تقيّه» و مخفى كردن عقيده باطنى، از نظر اسلام داراى هدفهاى گوناگون منطقى و سازنده است:
١- گاهى جمعيّتى به صورت يك اقليّت صالح در ميان اكثريّت ناصالحى گرفتار مىشوند كه اگر در آغاز مبارزه اصلاحى خود، تمام اهداف، نقشهها، برنامهها و عقايد خويش را آشكار كنند، به وسيله اكثريّت نابود مىگردند. در اين جا روش صحيح، چنين ايجاب مىكند كه با اخفاى هدف و عقيده براى پياده كردن آن، از برنامههاى
[١]. وسائل الشيعه، ج ١١، باب ٢٤، از ابواب امر به معروف، ح ١٦.