پيدايش مذاهب - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٨ - اشتباهات فرويد
غالب مكتبهاى سياسى، اقتصادى و روانى، ريشههايى در ميان اقوام گذشته داشته است، ولى شايد نتوانيم قبل از فرويد كسى را پيدا كنيم كه چنان مكتبى را به اين شكل عرضه داشته باشد، زيرا چنان محيطى كه فرويد در آن مىزيسته از نظر گسترش بىبند و بارى جنسى شايد در هيچ عصرى، حتّى در ميان اقوام وحشى، نبوده است.
انكار نمىكنيم كه اقوام وحشى از نظر جنسى قيد و بند چندانى نداشتند، ولى با اين حال عواملى كه به اين موضوع دامن بزند و آن را در محرّكترين صورت خود جلوه دهد، نيز در ميان آنها نبود، يا وسايل آن را نداشتند، در حالى كه اروپا و آمريكاى قرون اخير، علاوه بر حذف بسيارى از قيود اخلاقى و اجتماعى مربوط به مسائل جنسى، از تمام وسايل براى بر افروختن آن كمك مىگيرند.
اشتباه نشود، نمىخواهيم ادّعا كنيم كه فرويديسم معلول جبرى وضع محيط خاصّ اروپاى قرن اخير است، زيرا همان طور كه در بحثهاى سابق اشاره كرديم منطق جبر، سست و نارسا است، بلكه مىخواهيم بگوييم شرايط محيط مىتواند زمينه را براى «پيدايش» و همچنين «پيشرفت» چنين افكارى آماده سازد، همان طور كه به احتمال قوى در به وجود آوردن مكتب فرويديسم، مؤثّر بوده است.
١٠- هراس از نور
همان طور كه در گذشته به طور اشاره گفته شد، بر خلاف آن چه بعضى پنداشتهاند، شهرت فرويد فقط به خاطر فرضيّه جنسى او نيست، بلكه در شهرت خود تا حدّ زيادى مديون نظراتى است، كه پيرامون «ضمير مخفى» يا به تعبير ديگر «وجدان نا آگاه» داشته و نيز روشى كه براى بررسى اين دنياى وسيع، (دنياى ضمير مخفى) ابراز داشته، كمك فراوانى به شهرت وى كرده است. او به عنوان يك «طبيب