پيدايش مذاهب - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٤ - فلسفه دعا

و ...) و حركت آن در مدار حساب شده و معيّن، و روشنى بخش در شبهاى تيره، درسهاى خداشناسى كه از آن مى‌توان گرفت، تشريح شده است.

و يا در دعاى‌ «جوشن كبير» كه خدا را با «هزار نام» در آن مى‌خوانيم و هر ده نام در واقع فصلى را تشكيل مى‌دهد، مى‌خوانيم:

«يَا مَنْ فِى السَّمَاءِ عَظَمَتُهُ، يَا مَنْ فِى الأرْضِ آيَاتُهُ، يَا مَنْ فِى كُلِّ شَى‌ءٍ دَلَائِلُهُ، يَا مَنْ فِى البِحَارِ عَجَائِبُهُ، يَا مَنْ فِى الجِبَالِ خَزَائِنُهُ، يَا مَنْ يَبْدَءُ الخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ، يَا مَنْ إلَيْهِ يَرْجَعُ الأمْرُ كُلّهُ، يَا مَنْ أظْهَرَ فِى كُلِّ شَى‌ءٍ لُطْفَهُ، يَا مَنْ احْسَنَ كُلَّ شَى‌ءٍ خَلْقَهُ، يَا مَنْ تَصَرَّفَ فِى الخَلَائِقِ قُدْرَتُهُ». [١]

در جمله اوّل، به عظمت آسمانها، در جمله دوّم، به موجودات اسرارآميز كره زمين، در جمله سوّم به نشانه‌هاى توحيد در همه چيز، در جمله چهارم به عجايب و شگفتيهاى زندگى در اعماق اقيانوس‌ها، در جمله پنجم به معادن گرانبهاى نهفته در دل كوهها، در جمله ششم و هفتم به آغاز و انجام آفرينش و شباهت آنها به هم، در جمله هشتم به ريزه‌كاريهايى كه در همه موجودات جهان‌ (به خصوص اتمها) وجود دارد، در جمله نهم به زيباييهاى آفرينش و در جمله دهم به قوانينى كه با كمال قدرت بر سراسر عالم هستى حكومت مى‌كند، اشاره شده است.

البتّه سخن درباره محتويّات دعاهايى كه از پيشوايان دينى رسيده بسيار طولانى و در خور كتابهاى متعدّد و مشروحى است كه از حوصله اين مقال خارج است، و هدف، تنها اشاره زودگذرى به اين بحث به عنوان يك اصل كلّى بود.

٥- مبارزه دعا با اضطرابهاى درونى‌

هيچ گاه زندگى انسان از ناملايمات خالى نبوده و هم‌اكنون نيز نيست، بلكه‌

[١]. دعاى جوشن كبير، فصل ٥٨.