برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٩٧ - محتواى سوره

اصولا هر كسى ايمان مى‌آورد و با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بيعت مى‌كند اين عهد را با او بسته كه از اسلام و قرآن تا سر حدّ جان دفاع كند.

(آيه ١٦)- بعد از آنكه خداوند نيّت منافقان را افشا كرد كه منظورشان حفظ خانه‌هايشان نيست، بلكه فرار از صحنه جنگ است، با دو دليل به آنها پاسخ مى‌گويد.

نخست به پيامبر مى‌فرمايد: «بگو: اگر از مرگ يا كشته شدن فرار كنيد اين فرار سودى به حال شما نخواهد داشت؛ و در آن هنگام جز بهره كمى از زندگانى نخواهيد گرفت» (قُلْ لَنْ يَنْفَعَكُمُ الْفِرارُ إِنْ فَرَرْتُمْ مِنَ الْمَوْتِ أَوِ الْقَتْلِ وَ إِذاً لا تُمَتَّعُونَ إِلَّا قَلِيلًا).

(آيه ١٧)- ديگر اينكه مگر نمى‌دانيد تمام سر نوشت شما به دست خداست، و هرگز نمى‌توانيد از حوزه قدرت و مشيت او فرار كنيد.

مى‌فرمايد: اى پيامبر! به آنها «بگو: چه كسى مى‌تواند شما را در برابر اراده خدا حفظ كند اگر او بدى يا رحمتى را براى شما اراده كند»! (قُلْ مَنْ ذَا الَّذِي يَعْصِمُكُمْ مِنَ اللَّهِ إِنْ أَرادَ بِكُمْ سُوءاً أَوْ أَرادَ بِكُمْ رَحْمَةً).

«و آنها جز خدا هيچ سر پرست و ياورى براى خود نخواهند يافت» (وَ لا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَ لا نَصِيراً).

بنا بر اين اكنون كه همه مقدرات شما به دست اوست فرمان او را در زمينه جهاد كه مايه عزت و سر بلندى در دنيا و در پيشگاه خداست به جان بپذيريد، و حتى اگر شهادت در اين راه به سراغ شما آيد با آغوش باز از آن استقبال كنيد.

(آيه ١٨)- سپس به وضع گروهى ديگر از منافقين كه از ميدان جنگ احزاب كناره گيرى كردند و ديگران را نيز دعوت به كناره گيرى مى‌نمودند اشاره كرده، مى‌گويد: «خداوند آن گروهى از شما را كه كوشش داشتند مردم را از جنگ منصرف سازند مى‌داند» (قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الْمُعَوِّقِينَ مِنْكُمْ).

«و همچنين كسانى را كه به برادرانشان مى‌گفتند به سوى ما بياييد» و دست از اين پيكار خطرناك برداريد! (وَ الْقائِلِينَ لِإِخْوانِهِمْ هَلُمَّ إِلَيْنا).