و صالح العمل» بود و در اين آيه، به افرادى اشاره مى‌كند كه در نقطه مقابل آنها قرار دارند، آنها كه تا آخرين نفس به ضلالت و فساد ادامه مى‌دهند، مى‌فرمايد: «و حرام است بر شهرهايى كه آنها را (به جرم گناهانشان) نابود كرديم (به دنيا باز گردند) آنها هرگز باز نخواهند گشت» (وَ حَرامٌ عَلى‌ قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها أَنَّهُمْ لا يَرْجِعُونَ).

در حقيقت آنها كسانى هستند كه بعد از مشاهده عذاب الهى، يا بعد از نابودى و رفتن به جهان برزخ، پرده‌هاى غرور و غفلت از برابر ديدگانشان كنار مى‌رود آرزو مى‌كنند اى كاش براى جبران اين همه خطاها بار ديگر به دنيا باز مى‌گشتند ولى قرآن با صراحت مى‌گويد: بازگشت آنها بكلى حرام، يعنى ممنوع است؛ و راهى براى جبران باقى نمانده است.

(آيه ٩٦)- به هر حال اين بى‌خبران دائما در غرور و غفلتند، و اين بد بختى تا پايان جهان همچنان ادامه دارد.

چنانكه قرآن مى‌فرمايد: «تا زمانى كه راه بر يأجوج و مأجوج گشوده شود و آنها (در سراسر زمين پخش شوند، و) از هر بلندى و ارتفاعى با سرعت بگذرند» (حَتَّى إِذا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَ مَأْجُوجُ وَ هُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ).

(آيه ٩٧)- و بلا فاصله مى‌گويد: «و وعده حق [قيامت‌] نزديك مى‌شود» (وَ اقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ).

«در آن هنگام چشمهاى كافران از وحشت از حركت باز مى‌ماند» و خيره خيره به آن صحنه نگاه مى‌كنند (فَإِذا هِيَ شاخِصَةٌ أَبْصارُ الَّذِينَ كَفَرُوا).

در اين هنگام پرده‌هاى غرور و غفلت از برابر ديدگانشان كنار مى‌رود و فريادشان بلند مى‌شود «اى واى بر ما! ما از اين صحنه در غفلت بوديم» (يا وَيْلَنا قَدْ كُنَّا فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا).

و چون نمى‌توانند با اين عذر، گناه خويش را بپوشانند و خود را تبرئه كنند با صراحت مى‌گويند: «نه، بلكه ما ظالم و ستمگر بوديم»! (بَلْ كُنَّا ظالِمِينَ).

اصولا چگونه ممكن است با وجود اين همه پيامبران الهى و كتب آسمانى و اين همه حوادث تكان دهنده، و همچنين درسهاى عبرتى كه روزگار به آنها