پرتو افكن كند، در اين آيه مى‌افزايد: «و اگر مى‌خواستيم به هر انسانى هدايت لازمش را (از روى اجبار بدهيم) مى‌داديم» (وَ لَوْ شِئْنا لَآتَيْنا كُلَّ نَفْسٍ هُداها).

مسلما ما چنين قدرتى داريم، ولى ايمانى كه از طريق اجبار و الزام ما تحقق يابد ارزش چندانى ندارد، اراده ما بر اين تعلق گرفته كه نوع انسان «مختار» باشد.

لذا در پايان آيه مى‌فرمايد: «ولى (من آنها را آزاد گذارده‌ام و) سخن و وعده‌ام حق است كه دوزخ را (از افراد بى‌ايمان و گنهكار) از جن و انس همگى پر كنم»! (وَ لكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ).

آرى! آنها با سوء اختيار خود اين راه را طى كرده‌اند و مستحق مجازاتند، و ما هم اراده قاطع داريم بر اين كه دوزخ را از آنان پر كنيم.

(آيه ١٤)- لذا در اين آيه مى‌گويد: ما به اين دوزخيان خواهيم گفت: «بچشيد (عذاب جهنم را) به خاطر اين كه ديدار امروزتان را فراموش كرديد، ما نيز شما را فراموش كرديم»! (فَذُوقُوا بِما نَسِيتُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا إِنَّا نَسِيناكُمْ).

«و بچشيد عذاب جاودان را به خاطر اعمالى كه انجام مى‌داديد» (وَ ذُوقُوا عَذابَ الْخُلْدِ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ).

بار ديگر از اين آيه استفاده مى‌شود كه فراموش كردن دادگاه عدل قيامت سر چشمه اصلى بد بختيهاى آدمى است، و در اين صورت است كه خود را در برابر قانون شكنيها و مظالم آزاد مى‌بيند، و نيز از اين آيه به خوبى روشن مى‌شود كه مجازات ابدى در برابر اعمالى است كه انسان انجام مى‌دهد و نه چيز ديگر.

(آيه ١٥)- پاداشهاى عظيمى كه هيچ كس از آن آگاه نيست! مى‌دانيم روش قرآن اين است كه بسيارى از حقايق را در مقايسه با يكديگر بيان مى‌كند، تا كاملا مفهوم و دلنشين گردد.

در اينجا نيز بعد از شرحى كه در باره مجرمان و كافران در آيات پيشين بيان شد به صفات بر جسته مؤمنان راستين مى‌پردازد، و اصول عقيدتى و برنامه‌هاى عملى آنها را بطور فشرده ضمن دو آيه با ذكر هشت صفت، بيان مى‌دارد.

نخست مى‌فرمايد: «تنها كسانى به آيات ما ايمان مى‌آورند كه هر وقت اين‌