٢ . طبيعت ، سازوكارى هدفدار و منظم است. [١] ٣ . خداوند ، تمام طبيعت را بر پايه نظام توحيد آفريده است . [٢] ٤ . خداوند ، طبيعت را به معرفت خود ، مفطور كرده است . [٣] ٥ . همه پديده ها آيه الهى هستند. ٦ . انسان ، لازم است كه طبيعت را به مثابه آيه الهى بشناسد. ٧ . طبيعت ، مسخر انسان است . [٤] بنا بر اين ، تمام طبيعت ، آفريده شده است تا انسان از اين طبيعت استفاده كند و در آفرينش آسمان ها و زمين انديشه كند و به اين مرحله برسد كه بگويد: «رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَـذَا بَـطِلاً» [٥] و با شكر و سپاس خداوند ، از طبيعت استفاده كند و با غفلت، باعث اسراف و امساك و افراط در منابع طبيعى نشود. بايد دانست كسانى به اين مرحله مى رسند كه در حال قيام و قعود به ياد خدا هستند : «الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَـمًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ» . [٦] از اين روايت ، فهميده مى شود كه تنها كسانى در آفرينش آسمان ها و زمين مى انديشند كه به هدفدارى آن پى برده اند: «رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَـذَا بَـطِلاً» [٧] و از زيبايى طبيعت ، متوجّه زيبايىِ طبيعتِ خداىِ طبيعت مى شوند. ملّا صدرا در شرح خود از اُصول الكافى مى نويسد: خداوند ، هيچ چيزى در جهان صورت نيافريد، جز آن كه برايش نظير و همانندى

[١] الروضة من الكافى، ج٨، ص ١٤٥، ح١١٧ : «فَطَرهُم جميعا عَلى التَّوحيد» .[٢] همان جا : «فَطَرَهُم عَلى المَعرِفَة بِه» .[٣] اصول كافى، كمره اى، ج٤، ص ٤٣ و ٤٤، ح ١ ـ ٣ .[٤] سوره لقمان ، آيه ٢٠ : «سَخَّرَ لَكُم مَّا فِى السَّمَاوَ تِ وَ مَا فِى الْأَرْضِ» .[٥] سوره آل عمران ، آيه ١٩١.[٦] سوره آل عمران ، آيه ١٩١.[٧] سوره آل عمران ، آيه ١٩٠ .