يوما و يكون ثلاثين يوما فهم فقهاء أصحاب ... والأعلام الرؤساء المأخوذ عنهم الحلال والحرام والفتيا والأحكام ، الذين لايطعن عليهم ولا طريق إلى ذمّ واحد منهم فممّن روى ... و روى الحسين بن سعيد عن محمّد بن الفضيل ... . [١] از اين تعبير، برخى چنين استفاده كرده اند كه شيخ مفيد، محمّد بن فضيل را در زمره فقهاى بزرگ اماميه ـ كه صاحب فتوا بوده و احكام الهى در زمينه حلال و حرام از ايشان أخذ مى شده و در مورد آنها ذم و طعنى راه ندارد ـ بر شمرده است. امّا چنانچه مشهور است، توثيقات عام و دسته جمعى شيخ مفيد، نمى تواند در مباحث رجالى، مورد استناد قرار گيرد، خصوصا در اين جا كه با تضعيف شيخ طوسى، تعارض دارد . مرحوم آية اللّه خويى نيز به خاطر همين تعارض، دست از وجود وى در اسناد كامل الزيارات برداشته و قائل به عدم ثبوت وثاقت وى شده است .

حديث يازدهم

اين حديث (كه پنجاه و نهمين حديث باب است) سندى كاملاً مشترك با سند حديث قبلى دارد كه بررسى آن انجام شد .

حديث دوازدهم

دوازدهمين حديث از احاديث مورد بحث (كه حديث شصتم باب است) نيز ضعيف است. سند اين حديث نيز با «احمد بن مهران» شروع مى شود ـ كه قبلاً بحث شد ـ و در بين سند نيز فردى به نام «بكار» كه همان «بكار بن ابى بكر الحضرمى» است قرار دارد . اين شخص، از نظر رجالى، مجهول است؛ يعنى در كتب رجالى، چيزى در مورد

[١] الرجال، ابن الغضائرى، ص ٤٢، ش ١٥؛ مجمع الرجال ، ج ١، ص ١٦٩ .[٢] ر.ك : لوح فشرده دراية النور كه بر اساس مبانى رجالى برخى از محققان در علم رجال، تنظيم شده است .[٣] رجال الطوسى، ص ٢٩٢، ش ٤٢٥٩ .[٤] همان، ص ٣٤٣، ش ٥١٢٤ .[٥] همان، ص ٣٦٥، ش ٥٤٢٣ .[٦] الردّ على أهل العدد والرؤية (جوابات أهل الموصل) ، ص ٢٥ ـ ٣١ .