مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ١٧١
نيست . [١] «إقراء» نيز ـ كه مصدر ثلاثى مزيد از همان كلمه است ـ به معناى به سخن آوردن است و هنگامى كه گفته مى شود : «اقرأه القرآن» يعنى: او را قرائت آموخت . [٢] اين اصطلاح نيز اختصاص به الفاظ قرآن ندارد . سيد مرتضى عسكرى رحمه الله درباره معانى اصطلاحى اين تعبير در روايات، بحثى دراز دامن گشوده و همراه با سير تحوّل تاريخى و شواهد و قرائن استوار ، ثابت كرده كه «اقراء» در عصر نزول وحى تا اواسط عصر تابعين، تعليم و تلاوت الفاظ قرآن همراه با تعليم معانى و معارف آن بوده است . [٣] بنا بر اين ، اگر در برخى روايات مى گويد: «در قرائت اهل بيت و ابن مسعود (م ٣٣ ق) در آيه : «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى ءَادَمَ وَنُوحًا وَءَالَ إِبْرَ هِيمَ وَءَالَ عِمْرَ نَ عَلَى الْعَالَمِينَ» ، [٤] تعبير آل محمّد ، پس از كلمه آل عمران به كار رفته است» ، [٥] مراد از قرائت، تفسير و تأويل آل ابراهيم است ، كه به طور قطع ، تنها معصومان از آل محمّد خواهند بود كه شايسته گزينش از ناحيه خدايند ؛ شاهد آن هم احاديثى ديگر است كه با صراحت ، آل ابراهيم را به عترت طاهره تفسير مى كند . [٦] روايتى ديگر نيز درباره آيه ٦٧ سوره مائده از ابن مسعود آمده كه مى گويد: «يَا أَيُّها الرَّسول بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ ـ إنّ عليّاً مولى المؤمنين ـ وَإنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ...» هكذا كنّا نُقرء الآية على عَهْدِ رسول اللّه صلى الله عليه و آله وسلم . [٧] در اين جا مرادِ عبد اللّه بن مسعود ، اين نيست كه تعبيرِ «إنّ عليّاً مولى المؤمنين» در
[١] أوائل المقالات ، ص ٨١.[٢] المعجم الوسيط ، ص ٧٢٢ ماده «ق. ر. ا».[٣] القرآن و روايات المدرستين ، ج ١، ص ٢٩١.[٤] سوره آل عمران ، آيه ٣١ .[٥] مجمع البيان ، ج ١٧، ص ٧٥؛ شواهد التنزيل ، ج ١، ص ١٥٢؛ أهل البيت فى تفسير الثعلبى ، ص ٤٦ .[٦] عيون أخبار الرضا ، ج ١، باب ٤٥، ص ٤٤٨ ؛ الأمالى ، صدوق ، ص ٢٢١ ـ ٢٢٢، رقم ١ .[٧] الدرّ المنثور ، ج ٢، ص ١٣١؛ كشف الغمّة ، ج ١، ص ٢١٩ .