نخواب تا طعام برايت تهيه شود ؛ [ولى] او [به متكا] تكيه داد و به خواب رفت . [وقتى بيدار شد] به او گفتند: تو چنين كردى؟ گفت : آرى، وبه همين حالت ، شب را به صبح رساند و فرداى آن روز ، در حفر خندق حاضر شد و با آن حال ، غش نمود. پيامبر صلى الله عليه و آله كه از حال وى باخبر شد و او را در آن حال ديد، خداوند ، اين آيه را نازل كرد و فرمود: «بخوريد و بياشاميد تا رشته سپيد بامداد از رشته سياه [شب] بر شما نمودار شود» . بر اساس اين روايت ، آنچه در آغاز تشريع روزه بيان شده ، اصل صيام بود كه فرموده بود: «يَـأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ ... » ؛ [١] ليكن به كمّيت و كيفيت صيام اشارتى نشده بود، و ادامه آيه : «كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ» ، تنها بيانگر همانندىِ در وجود و وجوب صيام است ، نه بيشتر. از اين رو ، بر اساس سنّت نبوى ، مدّت زمان روزه ، از شب تا شب بوده است كه به وسيله آيه «أُحِلَّ لَكُمْ» ، حكم قبلى برداشته و حكم جديد جايگزين شد.

چهار. نسخ سنّت به سنّت

بر اساس برخى از رواياتى كه كلينى در الكافى نقل مى كند ، به دست مى آيد كه سنّت و سيره پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمّه عليهم السلام نيز ممكن است نسخ شود، چنان كه در روايتى ، امام على عليه السلام مى فرمايد: فَإِنَّ أَمْرَ النَّبِى صلى الله عليه و آله مِثْلُ الْقُرْآنِ ؛ نَاسِخٌ وَ مَنْسُوخٌ وَ خَاصٌّ وَ عَامٌّ وَ مُحْكَمٌ وَ مُتَشَابِهٌ...؛ [٢] امر [سخن و فعل] پيامبر صلى الله عليه و آله همانند قرآن است كه ناسخ و منسوخ، و عام خاص، و محكم و متشابه دارد... . در روايتى ديگر ، محمّد بن مسلم ، از امام صادق عليه السلام نقل مى كند كه در راز اختلاف برخى از روايات فرمود:

[١] الكافى ، ج ١ ، ص ٦٢ .[٢] همان ، ص ٦٣ .[٣] همان جا .[٤] العدّة فى أصول الفقه، ج ٢، ص ٥٥٣.[٥] مجمع البيان، ج ١، ص ٤١٩ ؛ من وحى القرآن، ج ٣، ص ٨٤.[٦] سوره بقره ، آيه ١٤٤ .[٧] تلخيص المقباس، ص ٢٦٢.[٨] سوره بقره ، آيه ١٤٤ .[٩] الكافى ، ج ٣ ، ص ٣٠٠ .[١٠] سوره بقره ، آيه ١٨٧ .[١١] سوره بقره ، آيه ١٨٣ .[١٢] الكافى ، ج ٤ ، ص ٩٨ .[١٣] سوره بقره ، آيه ١٨٣ .[١٤] الكافى ، ج ١ ، ص ٦٢ .[١٥] همان ، ص ٦٤ .[١٦] العدّة فى اُصول الفقه، ج ٢، ص ٥٠٣.[١٧] تلخيص المقباس، ص ٢٦٢.