بزرگان ، به رغم وابستگى كامل به آموزه هاى مكتب اماميه و برخوردارى از اشتراكات فراوان در اصول اعتقادى، در برخى مسائل فرعى كلامى ، اختلاف نظر و تفاوت موضع هم داشته اند. در مجموع ، مى توان آموزه هاى اختلافىِ مفيد با نوبختيان را با رده بندى موضوعى ، شامل برخى مسائل فرعى نبوّت و امامت، برخى زيرشاخه هاى وعد و وعيد، برخى مسائل آموزه اسما و احكام و دو بحث از امور عامّه كلام دانست. در سنجش اين اختلافات ، با آراى عالمان سده هاى پسين اماميه ، اين امر كاملاً روشن است كه در روند مباحث سنّتى كلام ، برخى مسائل اختلافى ، مانند موافات (زوال ناپذيرى ايمان حقيقى) به سود ديدگاه نوبختيان انجاميده و برخى ، مانند منع صدور معجزه از امامان عليهم السلام و منع هم سخنى امامان با فرشتگان ـ كه موضع نوبختيان بوده است ـ ، از همان آغاز و بى هيچ ملاحظه اى در پى استدلال هاى كلامى عالمان پس از مفيد ، رنگ باخته است. در بررسى اختلافات بر پايه متون حديثى الكافى چنين مى نمايد كه در برخى موارد ، مى توان ديدگاه صريحى را به سود يا عليه يكى از طرفين از الكافى استفاده كرد. در برخى موارد ، امكان برداشت هر دو طرف اختلاف از احاديث الكافى ، امكان پذير مى نمايد. چرخش موضع عالمان امامى پس از سده ها در مسائلى مانند تعريف كبيره و صغيره و موافات مى تواند دليل بر اين امر باشد . سخن آخر آن كه ، به نظر مى رسد در ضرورت مطالعات مقايسه اى در كلام از يك سو و نيز تحليل و ارزيابى آموزه هاى كلامى بر پايه نصوص دينى ، نبايد ترديد روا داشت ؛ چرا كه از رهگذر بررسى هر يك از آموزه هاى اختلافى، خاستگاه، مبانى و ادله آن آموزه ، روشن مى شود و با بررسى سير تاريخى آن ، فراز و نشيب و دگرگونى هاى آن آشكار مى گردد. آگاهى از ماجراى مباحث كلامى فِرَق در كشاكش تعاملات مذهبى و تنازعات فرقه اى ، به روشن شدن حقيقتْ مدد مى رسانَد. سرانجام بايد گفت كه بازشناسى و ارزيابى آموزه هاى كلامى ، با تكيه بر متون