مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ٢٨٩

تعريف مكان است. از نظر شيخ مفيد ، بقا بر جواهر جايز است و جواهر ، پس از به وجود آمدن، تنها با رفع بقا از آنها، از جهان فانى مى شوند و از بين مى روند . اين رأى كلّىِ بيشتر يگانه پرستان و مذهب ابوالقاسم بلخى است. درباره سبب فناى جواهر ، ابوعلى جبايى و پسرش ابوهاشم و آل نوبخت از اماميان و پيروان آنان ديدگاهى مخالف دارند. [١] از منظر شيخ مفيد ، مكان ، عبارت است از آنچه از تمامى جهات ، شى ء را احاطه كرده و حركت جواهر ، تنها در اماكن صحيح است. اين ، مذهب ابوالقاسم بلخى و ديگر بغداديان و گروهى از متكلّمان پيشين است. جبايى و پسرش و نوبختيان و منسوبان به كلام ، از اهل جبر و تشبيه ، مخالف اين ديدگاه اند. [٢] با توجّه به اين كه ديدگاه هاى مختلفى درباره سبب فناى جواهر و تعريف مكان توسّط كلام پژوهان مطرح شده، ديدگاه نوبختيان ، مشخّصا دانسته نيست تا مورد بررسى قرار گيرد.

جمع بندى

اين نوشتار ، به مناسبت نكوداشتى از مرزبان بزرگ معارف شيعه ، ثقة الاسلام كلينى ـ رضوان اللّه عليه ـ و يادكردى ارج گزارانه از كتاب ماندگار او نگارش يافت ؛ كتاب ارجمندى كه احاديث آن را مى توان نمايانگر مبانى، آموزه ها و انديشه هاى خدامحورانه و خردگرايانه شيعه در دو مقام «شناخت» و «عمل» براى انسان هاى انديشه ورز و حقيقتجو دانست. بررسى اختلافات كلامىِ شيخ مفيد با متكلّمان آل نوبخت ـ كه در اين مقال از آن سخن رفت ـ ، بخشى از تاريخ كلام شيعه است. اين