حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٣٦ - درآمدى بر مطالعات حديثى خاورشناسان

ايتاليا و ... آشكار گرديد.[١] مطالعات خاورشناسى، نخست به كُندى پيش مى‌رفت و با سرعت تحوّلات در مغرب زمين، سرعت يافت.

تدوين طبقات المستشرقين و نيز كتاب شناسى خاورشناسان و تأليف چند فرهنگ‌[٢]، نشان دهنده گسترش اين حركت است.

٢. انگيزه مستشرقان، يكى از موضوعاتى است كه نويسندگان مسلمان، هميشه با ترديد بدان نگريسته‌اند. گرچه برخى به اين فعاليت‌ها خوشبين بوده‌اند، امّا بيشتر ايشان بر ترديد خويش پاى فشرده، از آن، تلقّى بدبينانه داشته‌اند. انگيزه‌هاى تبشيرى و استعمار اقتصادى و سياسى، از نقطه‌هاى برجسته‌اى است كه اين نويسندگان، بر آنها انگشت مى‌نهند.[٣] انگيزه‌ها هرچه باشند، نمى‌توان اين پديده را ناديده انگاشت و با برچسبِ «هدف نادرست»، به تحليل و پژوهش درباره آن نپرداخت؛ زيرا اولًا نمى‌توان همه را متّهم ساخت و كنجكاوى‌هاى علمى انسان‌ها را ناديده گرفت؛ ثانياً بايد در آنها نگريست، پرسش‌ها را تحليل كرد و پاسخ گفت و از پژوهش‌هاى عالمانه آنان سود بُرد.

[١]. طبقات المستشرقين، ص ٤؛ فرهنگ خاورشناسان، ص ١٢

[٢]. به عنوان نمونه از اين آثار مى‌توان ياد كرد:

المستشرقون، نجيب العقيقى، ٣ ج، قاهره: دارالمعارف؛ موسوعة المستشرقين، عبدالرحمن البدوى، ترجمه: شكراللَّه خاكرند؛ فرهنگ كامل خاورشناسان، قم: دفتر تبليغات اسلامى، ١٣٧٥، ترجمه: صالح طباطبايى؛ دايرة المعارف مستشرقان، تهران: انتشارات روزنه، ١٣٧٧؛ فرهنگ خاورشناسان، ابوالقاسم سحاب، تهران: سحاب كتاب؛ فرهنگ خاورشناسان، گروه مؤلفان و مترجمان، تهران: پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى، ١٣٧٦؛ فرهنگ اسلام‌شناسان خارجى، حسين عبداللهى خوروش، تهران: مطهّر، ١٣٦٢؛ مستشرقون( سياسيون، جامعيون، مجمعيون)، نذير حمدان، الطائف: مكتبة الصديق، ١٤٠٨ ق/ ١٩٨٨ م

[٣]. فرهنگ كامل خاورشناسان، ص ٤- ٥؛ دائرة المعارف مستشرقان، ص ١٣؛ فرهنگ كامل خاورشناسان، ص ١٣؛ المستشرقون، عابد بن محمّد السفيانى، ص ١؛ محاكمه گلدزيهر صهيونيست، محمّد الغزالى، ترجمه: صدر بلاغى، ص ٥- ١٩