حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٢٤٤ - ٨ بررسى جنسيتى تلاش هاى حديثى

شيوه‌هايى كه بايد در چنين پژوهش‌هايى از آنها بهره جست، عبارت‌اند از:

١. مطالعه منابع و مصادر اختصاصى تاريخ آن مركز و منطقه؛ مثلًا وقتى پژوهشگرى، درباره قم مطالعه مى‌كند، لازم است كتب نگارش يافته درباره اين شهر را در ادوار گذشته ببيند.

٢. شناسايى رُوات و محدّثان آن منطقه، با توجّه به پسوند و القاب منسوب بدان شهر؛ مثلًا اگر كسى، درباره مركزيت حديث شيعه در خراسانْ جستجو مى‌كند، بايد به دنبال راويان و محدّثان با لقب‌هاى بلخى، طوسى، نيشابورى، بيهقى، مروزى و ... باشد.

٣. مطالعه كتب رجال و تراجم روات و محدّثان شناسايى شده؛ با اين روش، سفرها، حلقه‌هاى درسى، كتب، آثار و روابط، مشخص مى‌گردد.

٤. مطالعه روايات منقول توسط محدّثان و راويانِ ياد شده؛ زيرا در ضمن مطالعه آنها برخى از نكته‌هاى راه‌گشا يافت مى‌گردند.

٥. جستجو در روايات معصومان عليهم السلام جهت استخراج ديدگاه آنان نسبت به آن مركز يا راويان و محدّثان آن منطقه.

پنجم. آنچه بررسى‌هاى اوّليه و مشهور در زمينه تاريخ حديث شيعه نشان مى‌دهد، اين است كه از قرون اوّليه تا دوران معاصر، اين مراكز، بيشترين تأثير را در حفظ و نشر حديث شيعه داشته‌اند:

١. مدينه، ٢. كوفه، ٣. بغداد، ٤. رى، ٥. قم (تا قرن چهارم و دوران معاصر)، ٦.

خراسان، ٧. اصفهان، ٨. حِلّه، ٩. نجف، ١٠. بحرين.

به يارى خداوند، در نوشتارى ديگر، اين بحثْ تكميل خواهدشد تا اين موضوع، مورد توجّه پژوهشگران حديثى قرار گيرد و با تتبّع و تحليل عميق، بسيارى از مسائل مبهم، كشف گردند.