حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٢١٣ - يك فهرست مصادر اوليه رجال شيعه

ج. توضيح المقال، ملّا على كنى (ص ٢٨٦- ٣٠٣).

در اين كتاب، شصت نفر از اساتيد دانش رجال در گذشته و حال، معرّفى شده‌اند.

د. مصفّى المقال فى مصنّفى علم الرجال، شيخ آقابزرگ تهرانى.

در اين اثر نيز آثار بسيارى معرّفى شده كه نظم الفبايى به خود گرفته است.

ه. الذريعة إلى تصانيف الشيعة، شيخ آقا بزرگ تهرانى (ج ١٠، ص ٨٠- ١٦١).

در اين جلد، بيش از يكصد و چهل اثر، معرّفى شده است.

و. تاريخ علم الرجال، حسين راضى عبد اللَّه.

در اين اثر، در محدوده قرن يكم تا پنجم، از ٨١ نفر نام برده شده كه صاحب بيش از يكصد اثر بوده‌اند.

ز. مأخذشناسى علم رجال، رسول طلاييان.

در اين تحقيق- كه از سوى «مركز تحقيقات دار الحديث» منتشر شده است-، بيش از ششصد كتاب و مقاله، معرّفى شده است. اين اثر، نسبت به آثار گذشته، جامع‌تر و دقيق‌تر است، بويژه كه ترتيب زمانى نيز در آن ملحوظ است.

بجز اينها نويسندگان ديگرى نيز به‌طور موجز و پراكنده، به اين موضوع پرداخته‌اند.[١] فهرستى كه در اين جا ارائه مى‌گردد، با استفاده از همه اين آثار و نيز تتبّع در كتب فهرست (چون الفهرست نجاشى، الفهرست شيخ طوسى و ...) انجام گرفته است و با رعايت معيارِ ياد شده در بند دو، تنظيم شده است.

٤. بر اساس آنچه ياد شد، آثار رجالى شيعه- كه در فهرست‌نامه‌ها از آنْ ياد شده-، به اواخر قرن دوم به بعد و عمده آنها به قرن سوم و چهارم برمى‌گردند.

٥. در اين فهرست، از مصادرى ياد شده كه شيعيان نوشته‌اند و يا اهل سنّت، در

[١].« سير رجال نويسى»، محمّد جاودان، كيهان فرهنگى، ش ٣٧، ص ١٤؛ نور علم، ش ١٣، ص ١٦٨- ١٦٩