حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٣٠٧ - يك كميل بن زياد نخعى

بزرگوارش امام حسن عليه السلام بوده است. اطّلاعات گسترده و دقيقى از شرح حال او در دست نيست. مورّخان، سال ولادت او را معلوم نساخته‌اند؛ امّا در سال وفاتش، سه قول است:

١. در سن هفتاد سالگى، در سال ٨٨ ق، وفات يافت. بر اساس اين رأى، ولادت او در سال هجدهم هجرى و پس از رحلت رسول خداست.[١] ٢. در سال ٨٢ ق، در سن نودسالگى از دنيا رفت. بر اساس اين نظر، ولادت او هشت سال قبل از هجرت، يعنى سال پنجم بعثت رسول خدا اتفاق افتاده است كه سنّ كميل را هنگام رحلت پيامبر، هجده سال نشان مى‌دهد.[٢] ٣. در سن هفتاد سالگى، در سال ٨٢ ق، از دنيا رفته است. در اين صورت، بايد ولادت او را سال دوازدهم هجرى بدانيم. اين نظر را زِرِكْلى در الأعلام، برگزيده است‌[٣].

پاره‌اى مورّخان، نوشته‌اند كه كميل، به دست حجّاج بن يوسف ثقفى، به شهادت نايل آمد. كميل، مردى برجسته و اهل دقّت و از صاحبان سرّ اميرالمؤمنين عليه السلام بود؛ چنان كه روايات نقل شده از وى نيز بدين امر، گواهى مى‌دهند.[٤] او همچنين كارگزار اميرالمؤمنين بر هيت (شهرى نزديكى فرات) بود كه به وسيله بُسر بن ارطات (عامل خونريز معاويه)، مورد تهاجم قرار گرفت. چنان كه در نهج البلاغة آمده است، اميرالمؤمنين عليه السلام نامه‌اى به وى نگاشته و او را سرزنش مى‌كند.

حديث‌شناسان، كميل را قليل الحديث معرّفى كرده‌اند و جستجوى در مصادر، بيانگر اين نكته است. جهت آشنايى با شخصيت كميل، فهرستى اجمالى از

[١]. تهذيب التهذيب، ج ٨، ص ٤٤٨

[٢]. تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، ج ٣، ص ٢٩٣

[٣]. الأعلام خير الدين، ج ٥، ص ٢٣٤

[٤]. روضات الجنّات، ج ٦، ص ٦١؛ تاريخ الإسلام، ج ٣، ص ٢٩٣؛ الكامل فى التاريخ، ج ٣، ص ١٨٥؛ الإصابة، ج ٣، ص ٣١٨؛ بحار الأنوار، ج ٩، ص ٦٣٦