حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٢٣ - بررسى لغزش ها

١. در كتاب أعيان الشيعة، گاه ميان مؤلّفات ائمّه و گردآورى‌هاى ديگران از سخنان ايشان، خلط شده است. مثلًا در ذيل: «مؤلّفات على بن الحسين» از الصحيفة الثالثة تا الصحيفة الخامسة نام مى‌برد و تصريح دارد كه گردآورنده آنها چه كسانى بوده‌اند.[١] البته ايشان در مواردى نيز به تفكيك اين دو نوع، تصريح دارد. مثلًا برى مؤلّفات امير مؤمنان، دو عنوان آورده است: «مؤلّفات أمير المؤمنين» و «الكتب المجموعة من كلامه».[٢] ٢. در كتاب‌هاى أعيان الشيعة، تدوين السنّة الشريفة والمعجم المفهرس لألفاظ أحاديث بحارالأنوار، مواردى با عنوان‌هاى: نسخة، كتاب ومسائل، به صورت مكرّر، درباره يك امام آمده است، با آن كه به ظنّ قوى، اينها با هم تداخل دارند و نبايد آنها را عناوين مستقل تلقّى كرد. در اين باره، علّامه امين در أعيان الشيعة چنين احتمالى را مطرح ساخته است:

و هناك كتب مروية عن الصادق عليه السلام جمعها أصحابه مما رووه عنه، فيصح بهذا الاعتبار نسبتها إليه؛ لأن الإملاء أحد طرق التأليف، وقد ذكر خمسة منها النجاشى، وذكر سنده إليها، ويحتمل تداخلها مع بعض ما تقدّم.[٣]

البته به نظر ما اين آثار را نبايد در شمار مؤلّفات ائمه به‌حساب آورد؛ بلكه اين آثار، نوشته‌هاى ياران و شاگردان ايشان است و با اين توضيح، ديگر تداخل و تكرارى هم به ميان نمى‌آيد.

٣. در مقدمه المعجم المفهرس لألفاظ أحاديث بحار الأنوار، يكى از آثار امام صادق عليه السلام «نسخ» معرفى شده‌[٤] و از كتاب ابن حجر نقل شده است، با آن كه سخن ابن حجر چنين است:

و لجعفر أحاديث و نُسَخ.[٥]

[١]. أعيان الشيعة، ج ١، ص ٦٣٨

[٢]. همان، ص ٥٣٩

[٣]. همان، ص ٦٦٨

[٤]. المعجم المفهرس لألفاظ أحاديث بحار الأنوار، ج ١، ص ٤٢( ش ١٤)

[٥]. تهذيب التهذيب، ج ٢، ص ٨٨