دانشنامه عقايد اسلامي - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٩٦

مشرك، و قَدَريّه ـ كه شُرور را خارج از محدوده تقدير الهى مى دانند ـ كافر شمرده شده اند .

٢ . آفرينش و تقدير شر ، تَبَعى است

احاديثِ تقديم آفرينش خير بر شر [١] بيانگر اين مطلب اند كه هر چند شر ، آفريدگارى جدا از آفريدگار خير ندارد و آفريدگار هر دو ، همان ذات پاك خداوند است ، ولى خلقت شر و تقدير آن ، اصالت ندارد ؛ بلكه به تَبَع خير است . از اين رو پس از خير و به دنبال آن ، آفريده شده است . به سخن ديگر، هدف آفريدگار از آفرينش ، چيزى جز خير نيست ؛ ليكن آفرينش خير در جهان مادّه ، ناگزير ، برخى از شُرور را به دنبال دارد . براى نمونه ، آفرينش زمين، خير است ؛ ولى زمين ، ويژگى هايى دارد كه گاهى زلزله پديد مى آيد . بنا بر اين ، زلزله هم مانند خود زمين ، پديده اى الهى است ؛ امّا هدف اصلى و اوّلىِ آفريدگار، آفريدن زلزله نبوده و اين پديده پس از آفرينش زمين و به تَبَع آن ، تحقّق يافته است . [٢] البتّه همين زلزله ، حكمت هاى فراوانى همچون : آزمايش، به ياد آوردن خدا و تكامل انسان ها دارد . نمونه ديگر : آفرينش انسان ، خير است ؛ امّا وى براى رسيدن به هدف آفرينش خود ـ كه همانا رسيدن به مقام خلافت الهى است ـ بايد داراى اراده و آزادى باشد . از آن سو، موجود بااراده و آزاد ، مى تواند از آزادى خود ، سوء استفاده كند، شر (بدى) ايجاد نمايد و جامعه را به فساد بكشاند . [٣] در اين جا نيز