امر به معروف و نهى از منكر

امر به معروف و نهى از منكر - سروش، محمد؛ مقدم نیا - الصفحة ٦٦

از جامعه ببرد، بگويند و ده، صد يا هزار نفر و به طور كلى، افكار عمومى جامعه روى وجود او سنگينى كند، اين براى او، شكننده‌ترين چيزهاست. «١» ضوابط امر به معروف و نهى از منكر با زبان‌ فقهاى بزرگ ضوابطى براى امر به معروف و نهى از منكر با زبان، بيان كرده‌اند كه بايد به آنها توجه داشت. حضرت امام خمينى قدس سره در اين باره، مسائل زير را مطرح كرده است: ١- اگر انسان مى‌داند كه با مرتبه اول امر به معروف و نهى از منكر، يعنى ابراز انزجار قلبى به وسيله روى گردانى، درهم كشيدن چهره و مانند آن، مقصود حاصل نمى‌شود، واجب است كه با مرتبه دوّم يعنى «امر و نهى به زبان» اقدام كند، البته در صورتى كه احتمال تأثير بدهد. ٢- اگر احتمال دهد كه مطلوب با موعظه، ارشاد و سخنان نرم حاصل مى‌شود، اين كار لازم است و فراتر از آن جايز نيست. ٣- اگر بداند كه اين شيوه گفتار اثرى نخواهد داشت، بايد با احتمال تأثير، به صراحت امر و نهى كرده و فرمان دهد. ٤- اگر جلوگيرى از منكر و اقامه معروف به درشت گويى و تهديد، بستگى داشته باشد، بايد اين كار را با دورى و اجتناب از «دروغ» انجام دهد. ٥- جايز نيست كه «انكار» را با آنچه حرام است مثل «دشنام، دروغ و اهانت» همراه كند، مگر در مواردى كه منكر در نظر شارع چنان است كه به هيچ وجه، به تحقق آن رضايت ندارد، مثل كشتن انسان بى‌گناه. ٦- اگر برخى از مراتب امر و نهى زبانى، باعث اذيت كمترى، نسبت به مرتبه قبل از آن باشد، بايد مقدم داشته شود. براى مثال اگر فرض شود كه‌