٤- اگر بداند كه اين امر و نهى، هرچند در حال حاضر اثرى ندارد، ولى براى آينده مؤثر خواهد بود، بايد انجام دهد. ٥- اگر مى‌داند كه امر و نهى، نسبت به ديگران مؤثر واقع مى‌شود، هر چند بر مخاطب اثر نمى‌بخشد، امر و نهى واجب است. امر به معروف و نهى از منكر ٥٧ ٤ - ١. خالى بودن از مفسده ..... ص : ٥٢ ٦- اگر امر و نهى را تنها موجب كم شدن معصيت، و نه ريشه كن شدن آن مى‌داند، بايد انجام دهد. ٧- اگر مى‌داند نهى از منكر نه تنها باعث ترك منكر نمى‌شود، بلكه موجب اصرار بيشتر بر گناه مى‌شود، و مى‌داند كه با «امر به منكر» او منكر را ترك مى‌كند، لازم است به جاى نهى از منكر، امر به منكر كند. «١» فروع ياد شده نشان مى‌دهد كه براى تأثير امر به معروف و نهى‌از منكر در افراد و جامعه، شناخت زمينه‌ها و عوامل بروز منكرات و نيز آگاهى از مواقع رواج خوبى‌ها تا چه حد ضرورت دارد؛ بخصوص كه موفقيت در انجام اين وظيفه در گرو شناخت دقيق اوضاع اجتماعى و روحيات افراد است، چرا كه افراد در قبول «امر و نهى» گوناگونند و براى اصلاح هر فرد، از زمينه‌هاى خاص روانى كه در او وجود دارد و همچنين از عوامل فرهنگى، اجتماعى، اقتصادى و دينى كه با او در ارتباط است، بايد كمك گرفت. از اين رو، پافشارى بر قالب‌هاى خشك امر و نهى ما را در رساندن به هدف والاى اين فريضه كمك نخواهد كرد. امر به معروف و نهى از منكر همچون واجبات تعبدى نيست كه تمام جزئيات آن تبيين شده باشد و عقل نتواند خصوصيات و شرايط آن را درك كند، بلكه از قبيل واجباتى چون جهاد است كه با گذشت زمان و تكامل‌