امر به معروف و نهى از منكر - سروش، محمد؛ مقدم نیا - الصفحة ٣٧
- ابزار شناخت معروف و منكر
براى شناخت معروف و منكر چند ابزار و وسيله وجود دارد كه مهمترين آنها عبارتند از: فطرت سالم، عقل، شرع، عرف و اجتماع.
١- فطرت:
خداوند، ساختمان روحى انسان را به گونهاى آفريده است كه او با «فطرت» خود «زشتى و زيبايى» و «خوبى و بدى» را تشخيص مىدهد. در اين مرحله «آگاهى» به وسيله القاى معلم از بيرون صورت نمىگيرد، بلكه اين گونه شناختها از درون انسان مىجوشد.
قرآنكريم نيز در آيات بسيارى از تجهيز انسان به الهامات فطرى سخن گفته است. براى مثال در سوره «شمس» به روح انسان و اعتدال آن قسم مىخورد، روحى كه خداوند، زشتىها و پاكىها را به آن الهام كرده است:
وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّيهَا فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَيهَا «١»
يكى از اصحاب پيامبر به نام «وابصه» مىگويد: وقتى آيه «تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوى وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْاثْمِ وَالْعُدْوانِ» «٢»
نازل شد خدمت پيامبر اكرم (ص) رسيدم و خواستم از همه موارد «برّ» و «اثم» سؤال كنم. آن حضرت فرمود: بگويم كه مىخواهى از چه سؤال كنى يا سؤال مىكنى؟
عرض كردم: بفرماييد، فرمود: آمدهاى تا از «نيكى» و «گناه» بپرسى، سپس انگشتان خود را جمع كرد و به سينه من زد و فرمود: