امر به معروف و نهى از منكر - سروش، محمد؛ مقدم نیا - الصفحة ٩٤
حضرت على (ع) در اين باره مىفرمايد:
تَلْويحُ زَلَّةِ الْعاقِلِ لَهُ مِنْ امَضِّ عِتابِهِ «١»
لغزش عاقل را با كنايه به او تذكر دادن، از مؤثرترين شيوههاى توبيخ است.
٥- ١. اقدام همه جانبه
امر به معروف و نهى از منكر، ابزار گوناگونى دارد كه در هر مورد، بر اساس شرايط و اوضاع و احوال مىتوان از آنها بهره گرفت: تنبيه وتشويق، زبان و قلم، آشتى و قهر، ضرب و شتم و ...
موفقيت جامعه اسلامى براى دعوت به خوبيها و جلوگيرى از بدىها، در گرو آن است كه از شيوههاى مختلف به صورت هماهنگ استفاده شود و اگر تنها به «دعوت لفظى» و امر و نهى زبانى بسنده كند، بهره لازم را نخواهد بُرد. از امام صادق (ع) چنين نقل شده است:
ما جَعَلَ اللَّهُ بَسْطَ اللِّسانِ وَ كَفَّ الْيَدِ وَ لكِنْ جَعَلَهُما يَبْسُطانِ مَعاً وَيَكُفَّانِ مَعاً «٢»
خداوند، «زبان» را گشوده، و «دست»، را بسته قرار نداده است، بلكه خداوند خواسته است كه هر دو گشوده يا هر دو بسته باشند.
پس در كنار شيوههاى «گفتارى»، بايد از شيوههاى «رفتارى» نيز براى جلوگيرى از منكرات كمك گرفت، چرا كه با زبان نمىتوان بر همه عوامل فساد آفرين غلبه كرد. شيخ مفيد مىگويد: