امر به معروف و نهى از منكر

امر به معروف و نهى از منكر - سروش، محمد؛ مقدم نیا - الصفحة ٧٢

در صورتى كه احتمال تأثير مرتبه اول وجود دارد، به سراغ مرتبه بعد نبايد برويم. فتواى حضرت امام قدس سره در اين باره چنين است: واجب است به ابراز انزجار قلبى در صورتى كه احتمال تأثير و رفع منكر داده مى‌شود اكتفا شود. دراين صورت نوبت به مرتبه بعد نمى‌رسد. در اظهار انزجار هم بايد به مقدار لازم اكتفا كرد و تا امكان تأثير گذارى با مرتبه پايين‌تر و كار ساده‌ترى وجود دارد، به سراغ مرتبه بعدى نبايد رفت. به خصوص در مواردى كه مرتبه بعدى موجب هتك او مى‌شود. پس اگر براى مثال با بر هم نهادن چشم، مطلب به او فهمانده مى‌شود، تعدّى به مرتبه بعد جايز نيست. «١» در انتخاب شيوه امر به معروف و نهى از منكر و به كارگيرى هر يك از مراتب آن، توجه به اين نكته ضرورى است كه شيوه انتخاب شده داراى چه تأثيرى است. آيا به عنوان مثال قطع رابطه موجب «تنبيه» است و يا بعكس باعث «تشويق» او به گناه مى‌شود. از اين رو، به صورت كلى و نسبت به همه موارد، قطع رابطه را به‌عنوان مرتبه‌اى از امر به معروف و نهى از منكر نمى‌توان تجويز كرد. استاد شهيد مطهرى مطلب را اين‌گونه توضيح داده است: شخصى دوست شماست، با يكديگر صميمى و محشور هستيد، روابطتان با يكديگر دوستانه است، رفت و آمد داريد، با هم گرم مى‌گيريد، مسافرت مى‌رويد، ميانتان هدايايى مبادله مى‌شود. يك وقت اطلاع پيدا مى‌كنيد كه همين رفيق صميمى شما دچار فلان عمل زشت شده، فلان گناه قطعى و مسلم را مرتكب مى‌شود. يكى از اقسام تنبيه كه در مواردى بايد انجام شود اين است كه شما نسبت به او سردى نشان دهيد، بى اعتنايى كنيد، و آن صميميّتى كه‌